Μαρνέρος, Τώρα τελείωσε ο πόλεμος μας είπαν...

Αργύρης Μαρνέρος

Όχι σ' αυτούς που τύφλωσαν τον ουρανό
και κάνανε τον ήλιο μας ζητιάνο

Όχι σ' αυτούς που τραγουδούν τους πόνους μας
πάνω σε χαλασμένο πιάνο.


Κανένας δεν θα τολμήσει

να σου περάσει αλυσίδα στο πόδι

αν δεν του δώσεις την ευκαιρία

να σου πάρει να σου πάρει τα μέτρα.

Οι περισσότερες Κυβερνήσεις

Χρειάζονται την αντιπολίτευση

Για να δικτατορεύουν δημοκρατικά.

Αυτός που είναι κακός μαθητής

της ιστορίας δεν έχει δικαίωμα

να γίνεται δάσκαλός της.

           ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΑΣΥΛΟ

   Σταματήστε
     Τους φώναξα
     Η πόρτα που χτυπάτε
     Είναι κληρονομιά
     Πανάρχαια
     Σταματήστε
     Τους φώναξα
     Θα καλέσω το 100
     Χαχανιτά
     Χτυπήματα
     Μ' αξίνες και λοστούς
     Σκέπασαν τη φωνή μου
     Σταματήστε
     Τα πριόνια κόβαν κιόλας
     Τις κλειδαριές
     Σταματήστε τους φώναξα
     Κι άκοιξα όλες τις βρύσες
     Να τους πνίξω.

            ΠΑΥΛΑ

   Κάθησε κάτω
      Και γράφε
      Κάνε κατάλογο
      Κάθε γράμμα
      Και μιά λέξη
      Στο Φ
      Μου είπαν να βάλω
      ( - )

      Μα υπάρχει τους είπα
      Μπορούμε να γράψουμε

      ΦΩΣ

     Μέσ' το σκοτάδι
     Με έπνιξαν
     Όπως όπως
     Δίπλα στην παύλα
     Ανοίξανε παρένθεση

     ΦΩΣ (Άχρηστη πολυτέλεια).

     Εγώ συνέχισα.

     Φ Καρφί μέσα στο στόμα
     Ω Άγρυπνο μάτι
     Σ Αναγκαστικό σιωπητήριο



          Ο ΓΥΑΛΙΝΟΣ ΘΕΟΣ

Μου πρόσφεραν ένα θεό
Καμωμένο από γυαλί
Και μου είπαν προσκύνα
Προσπάθησα
Να συζητήσω να μάθω
Και μου είπαν προσκύνα
Αρνήθηκα γέλασα
Έκλαψα πικράθηκα
Και μου είπαν προσκύνα
Τότε άρπαξα το ομείωμα
το πέταξα στη γη


Και τό 'κανα κομμάτια
Μέσα σε κάθε κομμάτι
Ένας μικρός θεός
Μέσα σε κάθε θεό
Ένα χαμόγελο
Μέσα σε κάθε χαμόγελο
Η εικόνα του εαυτού μου
Έπεσα και προσκύνησα

Τους μικρούς θεούς μου
Κ εγώ παρέμεινα
Ο ένας
Ο μοναδικός


          ΔΗΜΟΠΡΑΣΙΑ


Τον άνθρωπο αυτόν
Αρίστης ράτσας όπως βλέπετε
Αγαπητοί
Βγάλαμε στο σφυρί
Κάντε ησυχία
Όπως τον βλέπετε γυμνόν
Ανήκει σε σας

Όποιος χτυπήσει την τιμή
Θά 'ναι δικός του
Στο σφυρί το δέρμα τουΑκούω..

Κάποιος μίλησε
ναι..  μάλιστα..
Με το ένα
Με το δύο
Με ...
Το παίρνει ο κύριος
Βυρσοδέψης στο επάγγελμα
Στο σφυρί το κρέας
Ησυχία ν' ακούσω

Κάποιος μουρμουρίζει
Βλέπω κάποιο χέρι
Μάλιστα
Με το ένα

Με ...
Στον κύριο
Κρεοπώλης στο επάγγελμα
Μας μένουν τα κόκαλα
Μια χαμηλή τιμή
Παρακαλώ
Να τελειώνουμε
Κάποιος μίλησε
Ένα χέρι
Κάποιος γαύγισε
Στον σκύλο παρακαλώ
Ανεπάγγελτος
Και τώρα μας μένει
Το κεφάλι
Παρακαλώ
Κανένα χέρι
Μα γιατί τόση αδιαφορία ;
Γιατί φεύγετε ;
Δεν είναι μεγάλη η τιμή
Ο τόπος ερήμωσε...

Το σφυρί χτυπάει τρεις φορές
Τοκ
Τοκ
Τοκ
Θα μείνει εδώ
Στο βάθρο επάνω
Η ερημιά χλευάζει
Τον αντίλαλο.



           ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ

ΓλυστράμεΠάνω στο δρόμο
Πτώντας τα λίπη
Που στάζουν
Από τα κρόσια
Της βελούδινης κουρτίνας
Πέφτουμε
Ουρλιάζουμε από πόνο
Ζητάμε βοήθεια
Και τότε μας ρίχνουν
Λάδι καυτό
Μέσα στο ανοιχτό μας
Στόμα.



           ΖΑΧΑΡΟΠΛΑΣΤΕΙΟΝ

Κάθησε και παράγγειλε

Τον καφέ του
Την πάστα του
Τα τσιγάρα του
Τις πυτζάμες του
Τον ύπνο του
Το θάνατο του.



          ΚΟΡΟΪΔΙΑ

Τα λουλούδια

Που φέρνουν
Στο μνήμα σου
Είναι 

Για να σε κοροϊδεύουν
Αφού η μύτη σου
Δε μυρίζει Πιά.



           ΕΠΙΚΗΔΕΙΟΣ

Την ώρα
Που έβγαζε τον επικήδειο
Ο πεθαμένος σηκώθηκε
Και τούκλεισε
Το στόμα.



           ΕΠΙΣΗΜΗ ΑΡΓΙΑ

Τη μέρα της μοιρασιάς
Βρήκαν χίλιες δυό προφάσεις
Για να κρατήσουν κλειστό
Το μαγαζί
Τη μέρα της μοιρασιάς
Μας δώσαν άδεια υποχρεωτική
"Μετ' αποδοχών"
Οδέποτε τις εισπράξαμε
Τη μέρα της μοιρασιάς
Την κάνανε γιά μας
Επίσημη αργία.


          ΠΕΡΙΠΤΕΡΟ

Μία εφημερίδα
Απεργούν οι δημοσιογράφοι
Ένα περιοδικό
Απεργούν οι αναγνώστες
Τσιγάρα έχετε ;
Μετά τη νέα φορολογία
Δώστε μου μιά σοκολάτα
Η Αφρική δεν εξάγει κακάο
Μιά κουβαρίστρα
Δεν υπάρχουν
Όλη η γειτονιά κεντάει
Ένα στυλό διαρκείας
Μου τα στείλανε χωρίς μελάνι
Χαρτοφάκελα έχετε ;
Δεν υπάρχουν γραμματόσημα
Μπορώ να κάνω ένα τηλέφωνο ;
Βεβαίως
Μιά στιγμή όμως 
Να κόψω το σύρμα.



          ΠΟΣΟΣΤΑ

Τα ποσοστά μου 
Φώναζε
Ο κύριος
Με την καρφίτσα
Στη γραβάτα
Πήρες Τα νόμιμα
Απαντούσε
Ο άλλος
Το περιπολικό
Κυνηγούσε κάοιον
Που είχε πατήσει
Τη διπλή

Γραμμή.



          ΕΙΣ ΕΝΔΕΙΞΙΝ ΕΥΓΝΩΜΟΣΥΝΗΣ

Τα μετάλλια

Λένε
Τα προφέρουνε
Στους ήρωες
Μα
Τα χρυσά νομίσματα
Στους άλλους
Με προσφορά
Υπηρεσίας
Ιδιαίτερης.



          ΞΥΛΟΥΡΓΕΙΟΝ

Θα το ήθελα μακρύ
Ευρύχωρο
Να μπαίνει πολύ φως
Νά 'ναι
Όμορφα βαμμένο
Από ξύλο αντοχής
Να κλείσει καλά
Να εφαρμόζει
Θέλω καλή δουλειά
Μείνετε ήσυχος
Αυτοί που μου δώσαν
Την παραγγελία
Τα ίδια μου είπαν
Πότε να έρθω
Να πάρω το παράθυρό,
Λυπάμαι κύριε
Η ειδικότητα μου είναι
Φερετροποιός.



           ΥΠΟΔΗΜΑΤΟΠΟΙΕΙΟΝ

Όχι πως δεν είναι ωραίο
Μα κάτι κάνει
Αυτό το παπούτσι
Να είναι 
Ανιαρό
Ο παπουτσής σήκωσε τους ώμους
Με κοίταξε παράξενα
Μ' ένα ψίθυρο στο στόμα
Πρώτη φορά την ακούω αυτή τη λέξη.
Καιρό για χάσιμο
Δεν είχα
Άρπαξα ένα σφυρί
Κι ένα...  καρφί
Και το κάρφωσα βαθιά
Μέσα στο παπούτσι
Το φόρεσα
Και στάθηκα όρθιος
Έτσι τα θέλω εγώ τα παπούτσια

Να μ' ενοχλούν
Να με πληγώνουν.



          ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΤΟΛΟΓΙΑΣ

Ο δάσκαλος ανέβηκε
Με στόμφο
Στην έδρα
Το φυτό κύριοι
Πρώτα βγάζει 
Τα άνθη
Μετά τα φύλλα

Ύστερα τα κλαδιά
Ακολουθεί ο κορμός
Και προχωρούμε στις ρίζες
Μερικοί χειροκρότησαν
Πολλοί τα έχασαν
Τόλμησα να φωνάξω
Οι εξελίξεις αρχίζουν
Από κάτω
Προς τα πάνω
Δίπλα μου συζητούσαν ακόμα
Μάλλον πρόκειται
Γιά βιολογικό παράδοξο
Ίσως θαύμα ανατομικό
Ένας τρίτος μας έλυσε την απορία
Ο δάσκαλος κρατούσε 
Εσκεμμένα το βιβλίο ανάποδα. 



          ΤΑ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ

Ας κουβαλάμε μαζί μας

Όπου κι αν πάμε
Τα απαραίτητα εργαλεία
Ο θάνατος μπορεί να μας βρει
Παντού
Ποιός θα μυρίσει
Την πτωμαϊνη μας ;
Όλες οι μύτες κρυολογημένες
Ας κουβαλάμε μαζί μας
Τα απαραίτητα
Ένα κασμά ένα φτυάρι
Τα ατομικά μας στοιχεία
Το τελευταίο φόρεμα
Του θανάτου
Δεν είναι το σάβανο
Είναι η ανθρώπινη
Φροντίδα
Ο πεθαμένος δεν κρυώνει
Αν το αφήσεις έξω απ' το λάκο
Ο πεθαμένος κρυώνει
Αν το αφήσεις
Έξω α' τη θύμηση. 


Αργύρης Μαρνέρος   Επιλογές από το "Σκοτεινός Θάλαμος


          Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ


Δώστε μου μερικά μέτρα

Πολύχρωμς κορδέλες
Δυό τρία τενεκεδένια
Μετάλλια
Χαλκομανίες πρωτότυπες
Αυτοκόλλητα άστρα
Ένα χάρτινο καπέλλο
Και μιά σπάθα πλαστική
Ωραίο καρναβάλι
Θα γίνει ο γυιός σας
Όχι καλέ
Ο άντρας μου γυρίζει
Απ' τον πόλεμο.


          ΔΑΣΚΑΛΕ

   Ρίξε λίγο παραπάνω
   Κανέλλα στο μάθημα
   Δάσκαλε
   Έτσι κι αλλιώς
   Περιεχόμενο
   Δεν υπάρχει.


          Ο ΗΡΩΑΣ ΡΕΜΑΛΙ

Τον είπαν ήρωα
Γιατί σπατάλησε τη ζωή του
Στη μάχη τη δική τους
Τον είπαν ρεμάλι
Γιατί σπατάλησε τη ζωή του
Στο γλέντι το δικό του.



         ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Τώρα που θα πας σχολείο
Νά 'σαι καλός και φρόνιμος
Για να προκόψεις
Τώρα που έπιασες δουλειά
Νά 'σαι καλός και φρόνιμος
Για να σε εκτιμήσουν
Τώρα που πέθανες
Χοροπήδα όσο θέλεις.



         Η ΜΙΜΗΣΗ

Τη φωνή της πόρνης

Προσπάθησε να μιμηθείς
Την ώρα που πουλάει
Το κορμί της
Τη φωνή του πολιτικού
Την ώρα που υπόσχεται
Τη φωνή του Πάπα
Τη ώρα που συγχωρεί
Τη φωνή του έμπορα
Την ώρα που παζαρεύει
Τη φωνή του δάσκαλου
Την ώρα που συμβουλεύει
Τώρα που τις μιμήθηκες όλες
Προσπάθησε να μιμηθείς
Και τη δική σου φωνή.



         Η ΜΕΤΑΘΕΣΗ

Η ζυγαριά που κρατούσε
Η δικαοσύνη
Έγερνε πάντα εξιά
Η αγορανομία σφράγιζε
Κάθε χρόνο
Τα σταθμά κανονικά
Ένας καινούριος
τη υπηρεσία
Έκανε αναφορά
Ελλιποβαρή σταθμά
Πήρα μετάθεση
Μετά μιά βδομάδα.



          ΕΚΑΝΕ...

Μπροστά μου
Βάδιζε ένας παπάς
Έκανε
Τέτοιο σκοτάδι
Ούτε καν μπορούσα
να τον ξεχωρίσω.



           ΔΕΙΚΤΗΣ

   Σε κάθε λαιμό κρέμεται
     Ένας χρυσός σταυρός
     Και στο χρηματιστήριο
     Ο δείκτης της αξίας του.



           ΓΚΛΟΠΣ (Γενικά χαρακτηριστικά)

Κατασκευάζεται με μεράκι
Στον τόρνο από ξύλο σκληρό
Μπορείς να το φορέσεις
Με φαρδιά μαύρη ζώνη
Εξωτερικά

Ή
Τυλιγμένο σε εφημερίδα
Βαθιά στην κολότσεπη
Εσωτερικά
χρησιμοποιείται
Σε έκτακτες περιπτώσεις
Με λελογισμένη δύναμη
Αν γίνει όμως κακή εκτίμηση
Το χτύπημα ανοίγει
Κεφάλια ή μύτες
μερικές νοικοκυρές το χρησιμοποιούν
Στην κουζίνα
Ανοίγουν φύλλα
για πίτα.


          ΚΑΘΑΡΙΟΤΗΤΑ 
                          (αφιερώνεται στους κατά 
                          καιρούς υπουγούς παιδείας)

Η δασκάλα έλεγε
Πάντα
Πως η καθαριότητα
Είναι μισή αρχοντιά
Η μαμά σας
Θα κόβει
τα νύχια
Ο κουρέας τα μαλλιά
Όσο για το μυαλό σας
Μου δώσαν ειδικό ψαλίδι
Να σας το παίρνω
Πάντα σύρριζα.



          ΓΙΑ ΜΙΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ

Πατρίδα μου οι ρίζες σου
Στον ήλιο απλωμένες
Επάνω κρέμεται η τιμή
"Ενθύμιον"
Για το περαστικό τουρίστα
Πατρίδα μου μας στήνουνε
Στον τοίχο
Και μας πυροβολούν
Μέσ' από φωτογραφικό
Φακό
Για μια φωτογραφία.



          ΑΚΟΜΑ ΕΝΑ ΠΑΝΗΓΥΡΙ

Στις 17 κάθε Νοέμβρη
Οι εργάτες θα κουβαλούν τα σκηνικά
Το πλήθος θα μπογιατίζεται
Το θέατρο θα φωταγωγείται
Περάστε κόσμε λαϊκή απογευματινή

Στις 17 κάθε Νοέμβρη 
Η οργή των σκοτωμένων θα δυναμώνει
Η δικιά μας η φωνή θα χαμηλώνει
Η πόρτα θα σκουριάζει
Και οι θεατρίνοι θα μασούν τα λόγια τους

Στις 17 κάθε Νοέμβρη
Θα στήνουν πάγκους με γλυφιτζούρια
Και θά 'ρχονται παπάδες
Με νόμιμες ταρίφες
Οι θεατρίνοι θα ξεχάσουν του ρόλους 
Ο κόσμος θα περνάει από συνήθεια

Στις 17 κάθε ΝοέμβρηΧτυπάτε νεκροί τα ταμπούρλα
Ο χρόνος χοντραίνει τ' αυτιά.



          ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ 1979

Είναι ωραίοι οι ανώνυμοι
Καθώς στο πανηγύρι έρχονται
Μ' ένα γαρύφαλλο στο χέρι
Για να τιμήσουν τους νεκρούς
Μα πιο ωραίοι είναι όταν φεύγουν
Κρατώντας στο ίδιο χέρι
Ένα σουβλάκι της ώρας
Πραγματικά ξελιγωμένοι
Από την υπερένταση της συγκίνησης.

Αργύρης Μαρνέρος  Επιλογές από το "Ο Υπόνομος"



          ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΤΗΣ ΝΤΡΟΠΗΣ

Κόκκινος τάπητας μπροστά στη Μητρόπολη
Για να περάσουν οι επίσημοι
Από τα πρόσωπα έλειπε τελείως 
Το χρώμα της ντροπής
Γι αυτό έπρεπε κάπου να υπάρχει.



          24 ΙΟΥΛΙΟΥ 1979

Γιορτές λοιπόν και φέτος
Στο προεδρικό το μέγαρο δεξίωση
Μα ο λαός πάντα μπροστά στο κάγκελο
Με το γλυφιτζούρι της αποκατάστασης
Και τα μπατιρόσπορα της κάθαρσης
Γλύφει το χτες και σκέφτεται
μασάει το σήμερα και φτύνει. 



           ΦΩΣΤΗΡΑΣ

Είναι πραγματικά
Παράξενος ο άνθρωπος
Ενώ του διδάκουν
Γιά χρόνια την αλήθεια
Αυτός γίνεται
Φωστήρας στο ψέμα
Χωρίς μια ώρα μάθημα.



            ΟΔΗΓΙΕΣ

Μην ομιλείτε
Στον οδηγό
Ξέρει αυτός 
Που θα σας πάει
Για να τον χρειάζεστε
Πάει να πει
Πως αισθάνεστε
Θαυμάσια
Μες στο κοπάδι.



          ΕΝΘΡΟΝΙΣΗ

Ο Δεσπότης
Όταν ανέβηκε 
Στο χρυσό θρόνο
Κρατώντας στο χέρι
Τη χρυσή του ράβδο
θυμήθηκε το γαϊδούρι
Του Χριστού
Και το ξύλινο αποκούμπι του
Δεν ντράπηκε καθόλου
Γι αυτό και δεν αισθάνθηκε
Την ανάγκη να κατέβει
Απ' το θρόνο.



          ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΕΣ

Δώστε ψωμί
Στους πεινασμένους
Φωνάζουν οι ανθρωπιστές
Και γυρίζουν
Απ' τήν άλλη μεριά
Για την κακοψημένη
Μπριζόλα.



           SERVIS

Ποιός τό 'πε πως η εκκλησία
Έμεινε πίσω στις εξελίξεις
Λίγα ξωκκλήσια έχτισε
Πάνω στα πεζοδρόμια ;
Μόνο οι τράπεζες
Θα έχουν υποκαταστήματα ;
Αν τώρα βάλει
Κι αυτόματους
Δίπλα στις εικόνες
Όπου μ' ένα τάληρο
Μες σε μπουκάλι πλαστικό
Αγιασμός θα βγαίνει
Θα έχουμε ένα servis
Πραγματικά υπέροχο.


           ΑΠΟΡΙΑ

Απορώ
Γιατί δεν απαντάει
Ο υπουργός
Τα χαρτιά μου τα υπέβαλα
Όλα και κανονικά
Ο φάκελος είναι εντάξει
Καλά τα χαρτιά
Υπέβαλες όμως
Χαρτάκι και φακελάκι.


            ΤΩΡΑ

Τώρα που φοράτε τα γιορτινά σας
Τώρα που περνάτε έξω
Απ' τό ορφανοτροφείο
Τρελλοκομείο
Γηροκομείο
Νοσοκομείο
Κεμάστε την αγάπη σας
Σαν το σαλάμι αέρος

Πάνω στα κάγκελα
Κι ύστερα πάτε στο σπίτι σας
Φάτε το βραδινό σας
Και μη ξεχάστε προπαντός
Να κάντε το σταυρό σας.


           ΑΓΑΛΜΑΤΑ

Σ' αυτό το χωριό
Μη στήστε άλλα αγάλματα
Μας είπε μια γριά
Που ανταμώσαμε στη βρύση
Κι αυτά που είχαμε
Μετανάστεψαν.



          ΟΙ ΘΕΟΙ

Εμπρός στρατιώτες μου
Φώναξε ο Στρατηγός
Κι ο θεός είναι μαζί μας
Εμπρός λεβέντες μου
Και μάλιστα γρήγορα
Γιατί κι αυτοί οι απέναντι
Έχουν το δικό τους θεό.



           ΥΠΕΡ ΒΩΜΩΝ ΚΑΙ ΕΣΤΙΩΝ

Αυτοί πέσανε στη μάχη
Υπέρ βωμών και εστιών
Οι άλλοι ξαπλωμένοι στο σαλόνι
Ψήνουν σουβλάκια στους βωμούς
Και δίνουν την εστία με αντιπαροή
Σε ημέτερο εργολάβο.



           ΗΔΟΝΙΚΑ

Καθισμένη η Δημορατία
Πάνω σε τριακόσια σκαμνιά
Πίνοντας τριακόσιους καφέδες
Και άλλα τόσα τσιγάρα
Ξύνει τον κώλο της ηδονικά
Με τρεις χιλιάδες νύχια.


           ΤΩΡΑ...

Τώρα τελείωσε ο πόλεμος μας είπαν
Σπείρτε μέσα στα κράνη σας λουλούδια
Και μεις τους πιστέψαμε
Τώρα τελείωσε ο πόλεμος μας είπαν 
Τα κανόνια θα τα κάνουμε τρακτέρ
Και μεις τους πιστέψαμε
Τώρα τελείωσε ο πόλεμος μας είπαν
Χτίστε τα σπίτια σας κάντε οικογένειες
Και μεις τους πιστέψαμε
Τώρα τελείωσε ο πόλεμος τους είπαμε
Κι αφήστε μας ήσυχους δίπλα
Στα λουλούδια τα τρακτέρ και τα παιδιά μας
Μα αυτοί δεν μας πίστεψαν.


          RECEPTION

Πρώτα καλωσορίζαμε τους ξένους
Στην υποδοχή του σπιτιού μας
Τους προσφέραμε γλυκά και νερό
Και τους ονομάζαμε επισκέπτες μας
Αργότερα βάλαμε πολλές καρέκλες στη υποδοχή
Καλωσορίζανε τους ξένους τα γκαρσόνια
Πουλούσαμε γλυκά και αναψυκτικά
Και ονομάζαμε τους ξένους πελάτες μας
Τώρα ήρθαν οι ξένοι από παντού
Αγόρασαν το σπίτι μας και τό 'καναν HOTEL
Πουλάνε NESCAFE εμφιαλωμένο νερό
Και μας ονομάζουν υπηρετικό προσωπικό.



          ΣΠΑΣΜΕΝΑ ΑΓΑΛΜΑΤΑ

Τώρα το ξέρω
Πρέπει ν’ αγαπήσω τη ζωή
Ανάμεσα απ’ τα συντρίμμια
Που βρίσκονται μπροστά μου
Πρέπει να αγαπήσω ξανά
Κάθε μικρό κομμάτι
Κι ένα ένα να τα βάλω στη σειρά
Όμορφα δεν είναι μόνο
Τα απείραχτα πράγματα
Και τα σπασμένα αγάλματα
Έχουν τη δική τους τη χάρη
Και ίσως είναι αυτά
Που πιο πολύ μας μοιάζουν.



          ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Κάποια μέρα σε μια σχολική γιορτή
Οι μαθητές ντύθηκαν παπαγάλoι
Και έλεγαν το μάθημα χωρίς χάνoυν λέξη
Και όλοι βαθμoλoγήθηκαν με άριστα.
Και από τότε δεν ήταν μόνο σχολική γιορτή
Αλλά επίσημο πλέον σύστημα παιδείας.



          ΣΧΟΛΙΚΑ ΘΡΑΝΙΑ

Μου μίλησαν
Πιο Πολύ για Αβραάμ­
Παρά για Σωκράτη
Πιο πολύ για Χριστό
Παρά για Διόνυσο
Άσε τα σχολικά θρανία
Είπε ο γέρος της παρέας.
Και δες στην πλατεία το χορό
Μέσα στη μνήμη του κορμιού
Ήτανε πάντα Διόνυσoς ο χρόvoς.


          ΣΥΝΤΑΓΉ ΕΥΤΥΧΙΑΣ


Μέσα στη βάρβαρη απλοποίηση των παραμυθιών
Oι μεν πιστoί κοιμούνται ευτυχισμένοι
Oι δε ποιμένες γλεντούνε τρισευτυχισμένοι.



          ΖΩΟΦΙΛΟΣ


Εγώ υπήρξα πάντα ζωόφιλος
Αγαπητέ μου έλα μέσα
Στην κουζίνα να σου δείξω
Πόσο τρυφερά πόσο απαλά
Τα πλάθω εγώ τα μπιφτέκια.




           ΠΟΣΟΣΤΑ

Θέλουμε ποσοστά
Απ’ το γάλα μας
Φώναζαν τα πρόβατα
Θα είμαι πιο γενναιόδωρος
Μαζί σας είπε ο τσέλιγκας
Θα σας δώσω ποσοστά
Από το κρέας σας.



          ΧΕΙΡΟΤΟΝΙΑ

Άξιος φώναζε ο κόσμος

Από τη μια μεριά
Ανάξιος φωνάζανε οι άλλοι
Ο θεός με τη σιωπή του
Έλειπε παντελώς.



          ΧΡΩΜΑ ΣΟΒΑΡΟ

Και βέβαια προσέξατε
Πως τα δημόσια αμάξια
Τά 'χουν βαμμένα μαύρα
Μόνο που οι νεκροφόρες
Έχουν λαμπάκια παραπάνω
Και το φορτίο πάντα σοβαρό
Ολόφτυστο το ίδιο
Οι μεν καθισμένοι
Οι δε ξαπλωμένοι.


          ΞΕΡΟΥΝ ΑΥΤΟΙ

Ξέρουν αυτοί
τι κάνουν
Όταν τα μάτια
Της Δικαιοσύνης
Δένουν
Με μαύρο μαντήλι
Είναι
Γιά να μη τους βλέπει
Όταν μοιράζουν
Το δίκιο.


          ΕΜΕΙΣ

Πήρε λοιπόν τη λάσπη ο θεός
Και έπλασε τον άνθρωπο
Πήρε κι ο άνθρωπος τη λάσπη
Κι έχτισε το σπίτι του θεού
Οι παπάδες όμως που ήρθαν
Έκαναν τόσο πολλή λάσπη
Που το περίσευμα το ρίξαν
Στα μούτρα του Θεού
Και μεις αντί να του πλένουμε
Τα μάτια, πλένουμε τα χέρια μας.



          Η ΓΛΥΚΑ ΤΗΣ ΑΛΜΥΡΑΣ

Η ευτυχία του Παράδεισου 
Ήταν δοτή γι αυτό και ήταν άνοστη
Μόνο όταν απλώσαμε τα χέρια μας
Γλυκαίναν οι καρποί πραγματικά
Μες στην αλμύρα του ιδρώτα μας.



          ΜΟΝΟ

Πωλούνται
Οικόπεδα θαυμάσια
Με φως νερό τηλέφωνο
Ευκολίες πληρωμής
Θαυμάσια θέα
Προς όλες τις πλευρές
μόνο που η μία βλέπει
Πάντα στο Νεκροταφείο.



          ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ

Πορνεία κατανάλωση προμήθεια
Ξεπούλημα παζάρεμα χαμόγελο
Μέση σκυφτή λαίμαργο μάτι
Χειραψίες βελούδινες νύχι γαμψό
Βγαλμένα όλα στο σφυρί
Παράδοση αιώνων
Και κόκκαλα προγόνων.



           ΧΕΙΡΟΚΡΟΤΕΙΣΤΕ

Η Ελλάδα μας χορεύει
Τσιφτετέλι πάνω στο τραπέζι
Και οι ξένοι μας ολόγυρα κοιτούν
Τα πιάτα πέφτουνε βροχή
Στου Φιλοπάππου εθνικοί χοροί
Με βήματα στο πρόγραμμα βαλμένα
Ήχος και φως
Κόκκινη η Ακρόπολη από ντροπή
Πορνεύουν στα Προπύλαια
Οι Καρυάτιδες πάνω στις κάρτες

Έχουμε και κέρματα παλιά
Βασιλικά κεφάλια
Δεκάρες τρύπιες
Χειροκροτείστε
Greece is Music 
Διώξτε το γέρο απ' το κέτρο
Η γκάιντα του είναι αντιτουριστική
Σουβλάκι Μουσακά Μουσείο


           GOOD - BYE, 
           AUFWIEDERSEHEN,  
           AU REVOIR

Σας ευχαριστούμε
Σας περιμένουμε ξανά
Έχουμε καιρό για το ξεπούλημα
Χειροκροτείστε.

 Αργύρης Μαρνέρος  Επιλογές από το "Είσοδος Κινδύνου"

* Ο Αργύρης Μαρνέρος γεννήθηκε στο Δοξάτο της Δράμας. Τέλειωσε το γυμνάσιο του χωριού του το 1960 και την άλλη χρονιά -σχεδόν με το πρώτο μεταναστευτικό κύμα- φεύγει για τη Δυτ. Γερμανία. Δουλεύει σε διάφορα εργοστάσια και το βράδυ παρακολουθεί μαθήματα γλώσσας. 

Το 1968 αρχίζει σπουδές Γερμανικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Το 1973, παράλληλα με τις σπουδές του, παίρνει το δίπλωμα του ξεναγού από την τοπική σχολή Θεσσαλονίκης.

Ο χώρος του Πανεπιστημίου και οι λογοτεχνικοί κύκλοι τον φέρνουν για πρώτη φορά σε μια ουσιαστική επαφή με τα ελληνικά λογοτεχνικά ρεύματα.


Scholeio.com

Υδριάδα, Πλωτή μονάδα αφαλάτωσης

Μία Ελληνική εφεύρεση.......  έτοιμη να θαφτεί !

Το πρόβλημα το ξέρουμε όλοι. Τα νησιά μας πάσχουν από έλλειψη -προφανώς πόσιμου- νερού. 
Η υπερκατανάλωση από τον ανεξέλεγκτο τουρισμό, η χρήση πόσιμου νερού για το γέμισμα των πισινών και η κακή διαχείριση των υδάτινων πόρων εν γένει έχουν φέρει αρκετούς .... νησιώτες στα πρόθυρα της λειψυδρίας.
Είναι γνωστό ότι αρκετά από τα νησιά μας αγοράζουν νερό από ιδιώτες το οποίο μεταφέρουν με βαπόρια για να καλύψουν τις ανάγκες τους.

Η σκέψη δημιουργεί ύλη, the movie

Μάνος Δανέζης

Η σύγχρονη Φυσική στηρίζεται πάνω σε τρεις καινούργιες αλήθειες. 

Η πρώτη αλήθεια είναι ότι αυτό το οποίο εμείς ονομάζουμε πραγματικότητα και εκφράζεται μέσω των αισθήσεων, είναι σαν την εικόνα ενός υπολογιστή...  

Αυτό είναι το Matrix

Scholeio.com

Γκιόλβας, Η Ακτινοβολία των Υποήχων

The Bevatron. Image courtesy of LBNL

Η Τηλεοπτική Συνέντευξη που δεν προβλήθηκε ποτέ. 

Μιά τηλεοπτική συνέντευξη "γράφτηκε" αλλά δεν προβλήθηκε ποτέ.  

Δόθηκε, ένα περίπου μήνα πριν πεθάνει, για να «παίξει» στην τηλεόραση κάτι όμως που δεν έγινε καθώς μετά το θάνατό του τα δικαιώματα της συνέντευξης αυτής  έχουν περάσει στη γυναίκα του Γ. Γκιόλβα, η οποία και προς το παρόν δεν επιθυμεί τη δημοσιοποίηση της. 

Τέλος, αξίζει να αναφέρω ότι οι άνθρωποι οι οποίοι και κατέχουν την κασέτα αυτή, είναι μετρημένοι στα δάχτυλα του ενός χεριού. . . 
Ας περάσουμε όμως στα κυριότερα σημεία , στο περιεχόμενο δηλαδή της συνέντευξης.

Η συνάντηση λαμβάνει χώρα σε γνωστή καφετέρια στην περιοχή της Πεντέλης.
Η καφετέρια αποτελείται από δύο ορόφους και χάριν της συνέντευξης έχει «εκκενωθεί» ο επάνω όροφος .

Ο κ. Γκιόλβας ξεκαθάρισε εξ αρχής πως ΔΕΝ επιθυμεί να μιλήσει για θέματα των Έψιλον ή οτιδήποτε άλλο τον έχει κάνει ευρέως γνωστό τα τελευταία χρόνια.
Η συζήτηση λοιπόν κινήθηκε κυρίως στα πλαίσια των κοινονικοπολιτικών συνθηκών που επικρατούν σήμερα στην Ελλάδα και όχι μόνο. 

Η συζήτηση ξεκίνα με τη νεαρή δημοσιογράφο να ζητά την άποψη του Γκιόλβα για τις κλιματολογικές συνθήκες στον πλανήτη. Εκείνος απαντά πως αν συνεχιστεί η σημερινή κατάσταση "ο πλανήτης Γη θα είναι ακατοίκητος ως το 2080 όπως ακριβώς συνέβη και με άλλους 8 πλανήτες στο μακρινό παρελθόν". 

Στη συνέχεια αναφέρεται στις ΗΠΑ και στο ΝΑΤΟ χαρακτηρίζοντάς τους ως "χωροφύλακες  του Σιωνισμού".
Αναφέρεται επίσης και στον πόλεμο στο Ιράκ, λέγοντας πως έγινε "για να εκπληρώσει τις γραφές τους" (πόρνη Βαβυλών).

Ερωτάται και για τα θέματα των Ελληνοτουρκικών. Απαντά πως "η Τουρκία είναι ουσιαστικά μια προέκταση του Ισραήλ σήμερα" και ότι "στο μέλλον επίκειται ίδρυση κράτους του Αιγαίου στο οποίο και είναι στα σχέδια να ανήκουν η Κύπρος, η Κρήτη και τα Δωδεκάνησα".

Και οι πολιτικοί της χώρας μας μπήκαν στο στόχαστρο του Γκιόλβα.
Χαρακτηριστικά ανέφερε πως "τα τελευταία 20 χρόνια έχουν ξεθεμελιώσει την Ελλάδα, η οποία έχει καταντήσει μια χούφτα από 3% αμιγώς ελληνικό πληθυσμό".
Κάνοντας μια μικρή αναφορά στο τεράστιο θέμα παιδεία, χαρακτηριστικά, τόνισε πως "δεν υπάρχει παιδεία".....

Για το πρόβλημα των μεταναστών στην χώρα μας: "Όταν στους 100 μαθητές σε ένα σχολείο, οι 80 είναι αλλοδαποί, τότε αυτό είναι ένα σαφές μήνυμα ότι η φυλή μας χάνεται σιγά σιγά. Περιμένουν απλά ένα «σύνθημα» να μας σφάξουν"συμπληρώνει.

Συνεχίζοντας να εκθέτει τις απόψεις του για την σημερινή ελληνική κοινωνία, ο κ. Γκιόλβας κάνει λόγο και για τους στόχους των νεοελλήνων σήμερα. "
Το όνειρο του Νεοέλληνα σήμερα είναι να γίνει δημόσιος υπάλληλος και να προσληφθεί σε μια θέση".
Αναφέρθηκε και στο θεσμό της απεργίας λέγοντας ότι "τελευταία γίνεται κατάχρηση. "Δεν είναι δυνατόν να απεργούν άνθρωποι που ασκούν λειτουργήματα (ανέφερε δασκάλους και γιατρούς). Απαγορεύονται οι απεργίες στα λειτουργήματα" δήλωσε και έκλεισε τον κύκλο της συζήτησης για τα κοινωνικά θέματα.
Ο Γκιόλβας αναφέρθηκε με πικρία σε ένα περιστατικό από το 1981. 

Όπως αναφέρει "εκείνο τον καιρό συνέβαινε στο κτίριο του ΟΤΕ στην Πατησίων ένα φαινόμενο ανεξήγητων λιποθυμιών των υπαλλήλων που δούλευαν εκεί. Αν και είχαν φέρει δεκάδες επιστήμονες από το εξωτερικό, κανείς δεν μπορούσε να βρει το αίτιο της ακτινοβολίας που προκαλούσε τα ατυχήματα". 

Τότε κάλεσαν και τον Γκιόλβα ο οποίος και πήγε πρόθυμα στο κτίριο του ΟΤΕ.
"Παρακάλεσα τους υπευθύνους να φύγουν όλοι οι υπόλοιποι επιστήμονες από μέσα και να δουλέψω μόνος μου με τους βοηθούς μου. 

Εντόπισα με όργανα που φέραμε ότι το πρόβλημα προήρχετο από ακτινοβολία υποήχων, θέμα στο οποίο και δούλευα εκείνη την περίοδο".

Λίγες μέρες μετά το πρόβλημα είχε λυθεί. Ο κ. Γκιόλβας ζήτησε αμοιβή 25 εκατ. δραχμών ως επιχορήγηση γα το Κέντρο Επιστημονικών ερευνών που είχε ιδρύσει.
Αν και οι υπεύθυνοι συμφώνησαν , τα χρήματα αυτά δεν τα πήρε ποτέ , ενώ μετά από μήνες διαπίστωσε ότι του τα «έφαγε» συγκεκριμένο άτομο (δεν μου επιτρέπεται να δηλώσω το όνομα του).

Η συνέντευξη κλείνει με αναφορά στις εφευρέσεις του Γκιόλβα. 
"Το Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών το ίδρυσα το 1957  και από τότε έχουμε 19 διεθνής εφευρέσεις. 
Με ανάγκασαν να τις πουλήσω όλες έξω..." αναφέρει με παράπονο. 
Κάνει λόγο διεξοδικά για το ηχητικό κανόνι, ένα σύστημα ασφάλισης σιδηροδρομικών κόμβων, καθώς και την γνωστή συσκευή που απομακρύνει τις βλαβερές ουσίες του τσιγάρου. 
Μάλιστα για την τελευταία συσκευή υπάρχει και δοκιμή σε πραγματικό χρόνο.
Σε εκείνο το χρονικό σημείο (της δοκιμής της μηχανής) εμφανίζονται δίπλα στον κ. Γκιόλβα και άλλοι δύο άντρες.    Ο κ. Νεόφυτος Παπαδόπουλος   (Πυρηνικός Φυσικός -Μηχανολόγος) και  ο κ. Ιωάννης Κουτσιόπουλος (Οικονομολόγος), 
οι οποίοι και μιλούν με τα καλύτερα λόγια   για τον Γκιόλβα.
_________________________________________________ 
Εδώ κάπου κλείνει και η συνέντευξη συνολικής διάρκειας περίπου 45:50 λεπτών.

Scholeio.com

Μακρυγιάννης, Aυτός ο πόλεμος έτζι έγινε... έτζι είναι εκείνη η θέση..

Μπεράτης Λεωνίδας πίνακας  λάδι σε καμβά (1.00 χ 0,60)

   Μία ξεχασμένη κληρονομιά, μία γνωριμία, μία αναφορά,έξω από το χρόνο λες, σ' έναν άγνωστο τόπο, ένα περήφανο, πολύπαθο λασποχώρι,  με παράξενους, πεισματάρηδες όμως, κατοίκους, χωρίς ταυτότητα, με μπερδεμένη τη λαλιά...  Να κρύβει καλά μέσα της ρίζες λέξεων απ' του Όμηρου τα έπη.

  

κείμενο Οδυσσέα Ελύτη 

από "Ανοιχτά χαρτιά"

    Μια ανάγκη διαύγειας, ειλικρίνειας και ακριβολογίας στη συναισθηματική χρήση του λόγου, οδήγησε πριν από μερικά χρόνια τη νεώτερη ποιητική γενεά της Ελλάδας σε μιαν άσκηση των δικαιωμάτων έκφρασης του ψυχικού της κόσμου, βαθύτατα ριζοσπαστική. 
   Αφού την έβαλε πρώτα να διανύσει μιαν απόσταση δυσανάλογα μεγάλη, σχετικά με τις δυνατότητες που της προσπόριζε η παράδοση, την έκανε ύστερα να συναντηθεί επάνω σε μια περιοχή καινούργια με την εντελώς σύγχρονη Ευρωπαϊκή αισθητική.

   Η συνάντηση αυτή, από δύο διαφορετικούς δρόμους στο ίδιο σημείο, ήταν εξαιρετικά σημαντική, όχι μόνο επειδή άφηνε να διαφανούν οι ελπίδες της δημιουργίας ενός νέου κοινού πνεύματος με υγιείς και αναλλοίωτες στη βάση τους οικουμενικές αρχές, αλλά και γιατί έδινε σε όλους εμάς την ευχέρεια να είμαστε, ασκώντας μια και την ίδια πράξη, συνεπείς απέναντι στον εαυτό μας, Έλληνες και Ευρωπαίοι συνάμα. 
   Παρουσίαζε όμως κι ένα μειονέκτημα: ότι μας έκανε να φαντάζουμε για αρκετό χρονικό διάσημα στα μάτια των τρίτων, ακόμη και των πιο καλόπιστων, για καταφρονητές της παράδοσης και ανεδαφικοί μιμητές των ξένων προτύπων.

   Ευτυχώς η πλάνη αυτή, σήμερα, κοντεύει να διαλυθεί. Μέρα με τη μέρα γίνεται πιο φανερό ότι, αν αντιδράσαμε στο άμεσο παρελθόν, αντιδράσαμε όχι στις γηγενείς αξίες αλλά στην παραποίηση που είχαν, ίσα-ίσα, υποστεί αυτές από ένα κακότροπο και ξένο πνεύμα που, με το προσωπείο του νεοκλασικισμού, είχε κατορθώσει, χρόνια τώρα, να παριστάνει στον τόπο μας τον εφέστιο Θεό.

   "Κατά στοχασμόν και υπαγόρευσιν" του Στρατηγού Μακρυγιάννη, έκανε ο λαϊκός τεχνίτης Παναγιώτης Ζωγράφος, τις εικονογραφίες -τους "24 πίνακες"-, για την επανάσταση του '21, .

   Η ανυποληψία της καλοσύνης και ο διασυρμός της τιμιότητας στα σκληρά τούτα χρόνια μας κάνει, με ολοένα μεγαλύτερη δίψα παρηγοριάς, να γυρίζουμε κατά τις μορφές εκείνες του Γένους που, είτε με το λόγο είτε με το σπαθί, κατάφεραν να κρατήσουν ψηλά την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.    Μια απ' αυτές τις μορφές, χωρίς αμφιβολία, είναι και ο Στρατηγός Μακρυγιάννης.
   Ασυμβίβαστος σαν χαρακτήρας, έδειξε στην υπεράσπιση της πολιτικής αλήθειας του Αγώνα το ίδιο ήθος που είχε δείξει στα πεδία των μαχών, Τα Απομνημονεύματά του, επειδή ακριβώς ξεκινούν από την πρόθεση όχι να κάνουν φιλολογία μα να προσφέρουν μιαν ακόμα υπηρεσία στην πατρίδα, χαρακτηρίζονται από τη λιτότητα και τη μεγαλοσύνη των γενναίων πράξεων.

   Σκληρή και ανελέητη στο ταμπούρι, τρυφερή και δεχτική στα δεινοπαθήματα και τις ανημπόριες του λαού, η καρδιά του γερό- Ρουμελιώτη μηχανεύτηκε χίλιους τρόπους για να λαλήσει.
   Έτσι, όταν στα πρώτα χρόνια της ανεξαρτησίας η παραποίηση των γεγονότων του μεγάλου Αγώνα, υποκινημένη από εμφύλια πάθη οξύτατα, άρχισε να φτάνει σε σημείο απογοητευτικό, δεν εδίστασε να επιχειρήσει, ακόμη και με το λόγο, ακόμη και με τις ζωγραφικές παραστάσεις, να "πείσει".

   "Βάνουν τους δούλους τους και κόλακες τους, 
    εκείνους οπούχουν ίσια την αρετή κι αγώνες, 
    και τους εγκωμιάζουν εις τις "φημερίδες κάθε 
    ολίγον και φκιάνουν και ιστορίες". 

   "Έπρεπε λοιπόν κι αυτός "να φκιάσει μια ιστορία".

   Και την έφκιασε.  Η ορμητική πνοή της ιδιοσυγκρασίας του, συνταιριασμένη με την αγνότητα της ψυχής και την παραστατικότητα της φαντασίας του, βρήκανε διέξοδο μέσα στις αυτοβιογραφικές του σελίδες που, αν για μας σήμερα αποτελούν ένα μνημείο δημοτικού λόγου, για κείνον, τότε δεν αντιπροσωπεύανε παρά μιαν ακόμη προσπάθεια να μπουν στη θέση τους πράξεις  τιμής συντελεσμένες από παλιούς, της λεβέντικης ζωή του, συναγωνιστές.

   Μια τέτοια προσπάθεια, με κάθε τρόπο, θα 'ταν σωστό να ολοκληρωθεί.  Κι όχι μόνο γιατί στην πρωτόγονη φύση του έπαιζε ρόλο μεγάλο η πειστικότητα της οπτικής παράστασης των φαινομένων αλλά και γιατί, για τους φίλους του που δεν ήξεραν γράμματα - κι ήταν οι περισσότεροι τότε - μια παρόμοια ομιλία θα έκανε σίγουρα περισσότερο αποτελεσματική, 

ο Μακρυγιάννης επήρε μια μέρα την απόφαση να ιστορήσει και με ζωγραφιές το πάθος της ζωής.

   Αυτό έγινε την άνοιξη του 1836, όταν μαζί με το Στρατηγό Τζώρτζ, κίνησε για το Μεσολόγγι με την εντολή να καταστείλει την ανταρσία του Γρίβα.  
   Να πολεμήσει δεν χρειάστηκε τότε -το κίνημα είχε γρήγορα εκφυλιστεί- όμως, η επαφή του, ύστερα μάλιστα από τόσα χρόνια, με τα τοπία της Ανατολικής Στερεάς τον άγγιξε στις πιο ευαίσθητες χορδές του.  
   Ότι κατά βάθος ήτανε μια ιδιοσυγκρασία καλλιτεχνική, παραστρατημένη μέσα στις τραχιές συνθήκες του καιρού εκείνου, ο Μακρυγιάννης, δεν υπάρχει αμφιβολία.
   Το χτύπημα με τον εχθρό, η προάσπιση της ελευθερίας, το ξημεροβράδιασμα με τ' άρματα, δεν ήταν γι αυτόν μια απλή έκρηξη δύναμης αλλά κι ένα αίσθημα λεπτό τρυφερό, πολλές φορές μελαγχολικό ως τα δάκρυα. 
   Όλος ο καημός της Ρωμιοσύνης πάλλει σε μερικά λόγια του κι αν χρειάστηκε, αλήθεια, να περάσει τις νύχτες και τις μέρες της νιότης του στα καραούλια, οι νύχτες και οι μέρες του αυτές δεν πέρασαν έτσι που ν' αφήσουν τελικά στη μνήμη του μονάχα το βρόντημα και τον καπνό της μπαρούτης.

   Χρονικό:  "Οι ζωγραφιές του Μακρυγιάννη"

   Γυρίζοντας στην Αθήνα είχε κιόλας συλλάβει μέσα στο νου του τη σειρά από τα σχέδια που έμελλε να εκτελεσθούν.

   "Παρατήρησα, γράφει, όλες τις θέσες οπούγιναν
     πόλεμοι, και σημάδεψα όλες αυτές τις θέσες 
     κι όσες άλλες ήξερα".

   Ζωγραφική μόνο δεν ήξερε και μήτε που μπορούσε να τη μάθει -όπως τα γράμματα- τώρα στα γερατειά. 
   Σκέφτηκε τότε να πάρει στην υπηρεσία του, σαν εκτελεστή του έργου, ένα ζωγράφο για να του υπαγορεύει καταλεπτώς τις εμπνεύσεις του.

   Ο πρώτος ήταν ξένος. Δεν ήξερε τη γλώσσα του. Οι δυο-τρεις πίνακες που έφτιαξε στην αρχή δεν τον ικανοποίησαν, γι αυτό και χωρίς να διστάσει τον πλήρωσε και τον έδιωξε.  
   Είναι χαρακτηριστική αυτή η λεπτομέρεια κι όπως θα δούμε πάρα κάτω φτάνει και μόνη της για να δικαιώσει την όλη αντίληψη που έχουμε σήμερα σχηματίσει, μερικοί, για τη βαθιά ελληνικότητα της ψυχοσύνθεσης του καλλιτέχνη-στρατηγού.

   "Αφού έδιωξα αυτόν τον ζωγράφο", συνεχίζει, " 
   έστειλα κι έφεραν από τη Σπάρτη έναν αγωνιστή, 
   Παναγιώτη Ζωγράφο τον έλεγαν.  
   Έφερα αυτόν και μιλήσαμεν, και συμφωνήσαμεν 
   το κάθε κάδρον την τιμή του.  
   Κι έστειλε κι ήφερε και δυο του παιδιά και τους 
   είχα στο σπίτι μου όταν εργάζονταν.
   Κι αυτό άρχισε από τα 1836 και τελείωσε τα 1839. 
   Έπαιρνα το ζωγράφο και βγαίναμεν εις τους 
    λόφους και το 'λεγα:  έτζι είναι εκείνη η θέση, 
   έτζι εκείνη... αυτός ο πόλεμος έτζι έγινε... 
   αρχηγός ήταν των Ελλήνων εκείνος, 
   των Τούρκων εκείνος".

   Πραγματικά, έτζι τελείωσε μια μέρα και η σειρά ολόκληρη από τις εικοσιτέσσερεις εικονογραφίες που έφτιαξε με το χέρι του ο απλός αυτός αγωνιστής και αγιογράφος, ο Παναγιώτης Ζωγράφος.
   Ως ποιό σημείο έφτασε η συνεργασία των δύο αντρών και ποιο μπορεί να είναι το ποσοστό αξίας του καθενός στη συντέλεση του μνημείου, μόνο με κάποια προσέγγιση θα προσπαθήσουμε, όταν έρθει η στιγμή, να προσδιορίσουμε. 
   Πλατιούς διηγηματικούς τίτλους και επεξηγήσεις, με το γνωστό χαρακτηριστικό ύφος του, προσθέτει ο Μακρυγιάννης κάτω από κάθε τέτοιο "κάδρο".

   Η ιστορική τους σειρά είναι η ακόλουθη:

   1. Η απελευθέρωση της Ελλάδας.  - 2. Η άλωση της Κωνσταντινούπολης.  - 3. Αλαμάνα, Στυλίδα, Αγία Μαρίνα, Πατρατζίκι.  - 4. Γραβιά -Άμπλιανη.  - 5. Βασιλικά.  
- 6 Λαγκάδι, Κομπότι, Πέτα. 7. Άρτα, Πέτα.  - 8. Μεσολόγγι.  -9. Αράχωβα.  - 10. Καρπενήσι, Καλιακούδα.  - 11. Μάχες γύρω από τη Βόνιτσα.  - 12. Τριπολιτσά.  - 13. Δερβενάκια.  - 14. Νεόκαστρο.  - 15. Μύλοι.  - 16. Αθήνα. 17. Ακρόπολη.  - 18. Πειραιάς - Φάληρο.  - 19. Ανάλατο.  - 20. Ύδρα - Σπέτσες - Ψαρά. - 21. Κρήτη, Σάμος.  - 22. Ναυαρίνο.  - 23. Μνημόσυνο για του Φιλέλληνες.

   Την άνοιξη του 1839, το έργο ήταν έτοιμο σε πέντε σειρές. 
   Ο Μακρυγιάννης οργάνωσε ένα τραπέζι μεγάλο όπου κάλεσε τον επισημότερο κόσμο της πρωτεύουσας, πολιτικούς, αυλικούς, στρατηγούς, πλήθος φιλέλληνες, καθώς και τους πρεσβευτές των τριών Μεγάλων Δυνάμεων, ως διακόσια πενήντα πρόσωπα το όλο. 
   Στο τέλος, έβγαλε τις εικόνες και τις έδειξε. Ήταν η πρώτη μεγάλη δημόσια έκθεση τους, έκθεση που, όπως ήτανε φυσικό, άφησε αδιάφορους τους μορφωμένους ξένους ενώ γέμισε από χαρά και ενθουσιασμό του Έλληνες αγωνιστές. 
   Όσο για την καθαρά αισθητική αξία του έργου, αυτή, αγνοημένη απ' όλους - ακόμα και από τους δυο πρωτουργούς της -έμελλε να εκτιμηθεί πολύ αργότερα κι ίσα-ίσα τότε που η ανυψωμένη πια καλλιτεχνική συνείδηση του Έθνους ένιωθε ικανή να χειραφετηθεί από την επιρροή των Ακαδημιών της Δύσης.

   Ο Παναγιώτης Ζωγράφος, όπως κι ο Θεόφιλος, δεν μπορεί ούτε πρέπει να μελετιούνται συγκριτικά με άλλους καλλιτέχνες που παρουσιάστηκαν ή και θα παρουσιαστούν επηρεασμένοι από τα διδάγματά τους. 
   Η σημασία τους η καίρια, η κεντρική, η αναμφισβήτητη, είναι η σημασία της πηγής. Κι από την άποψη της πηγής, ο ρόλος του Παναγιώτη Ζωγράφου δεν είναι διόλου μικρός.
   Απλός και ταπεινός αγιογράφος στην πατρίδα του, ίσως να περνούσε απαρατήρητος και να έσβηνε μέσα στην ανωνυμία, αν μια μέρα δεν τον τραβούσε κοντά του ο παράξενος εκείνος Στρατηγός με το λανθάνον καλλιτεχνικό πάθος. Ίσως πάλι κι ο ίδιος ο Μακρυγιάννης, να μην έβλεπε πραγματοποιημένα τα οράματά του, έτσι τουλάχιστον όπως τα είχε συλλάβει μέσα στη φαντασία του, αν δεν έβρισκε μπροστά του τον λαϊκό αυτό τεχνίτη.

   Στενή, βαθιά και πρωτότυπη, στάθηκε η σύμπραξή τους στη γέννηση των Εικονογράφων του Εικοσιένα. 
   Όλα τα κείμενα που υπάρχουν μαρτυρούν ότι ο Μακρυγιάννης έδωσε λεπτομερέστατες οδηγίες. 
   Όμως αν η πλάστιγγα της τιμής για τη δημιουργία του έργου πρέπει από κάπου να γείρει, νομίζουμε ότι πρέπει σίγουρα να γείρει από τη μεριά του Παναγιώτη Ζωγράφου.

   Είδαμε ότι ο πρώτος που χρησιμοποιήθηκε γι’ αυτή τη δουλειά, ο «Φράγκος» όπως τον αναφέρει ο Μακρυγιάννης, μολονότι θα έλαβε τις ίδιες περίπου οδηγίες δεν μπόρεσε να φτάσει σε αποτελέσματα ικανοποιητικά ώσπου στο τέλος, διώχτηκε.

   Η κατανόηση δηλαδή των εμπνεύσεων του Μακρυγιάννη, φάνηκε γρήγορα ότι δεν ήταν τόσο ζήτημα παιδείας, όσο ζήτημα ψυχολογικού συνταυτισμού. 

   Αυτός ο Σπαρτιάτης, πέρ’ από τα χρώματα και τις γνώσεις της αγιογραφίας, κουβαλούσε μέσα του κάτι άλλο: μια παράδοση, τη ζωντανή παράδοση του τόπου του. Είχε αγρυπνήσει με τους ίδιους καημούς, είχε κοιμηθεί με τα ίδια όνειρα, τραγουδήσει με το ίδιο πάθος που τραγουδούσανε χρόνια τώρα όλοι οι γύρω του άνθρωποι. 
   Και μέσα σ’ αυτά, μια ορισμένη αντίληψη για τη φύση και τη σχέση των πραγμάτων και των ανθρώπων, μια ειδική αισθαντικότητα, διαμορφώνονταν και ταξίδευε υποσυνείδητα ώσπου να φτάσει τη στιγμή των πραγματοποιήσεων.
   Αυτή την αισθαντικότητα παίρνοντας, ο αισθητικός και ξετυλίγοντας την σαν ένα είδος μίτου προς τα πίσω, θα κάνει ένα παράδοξο ταξίδι. 

   Θα περάσει από μερικές λαϊκές εκδηλώσεις της νεοελληνικής ζωής όπως ο Καραγκιόζης ή τα χωριάτικα χειροτεχνήματα, από παλιές λιθογραφίες, ορισμένες τοιχογραφίες σπιτιών ιστορικών, της Ύδρας ή των Γρεβενών,  παραστάσεις μοναστηριών του Άθω, και θα βρεθεί στο τέλος, όπως το επεσήμανε κάποτε ο καθηγητής Άγγελος Προκοπίου, συνδεδεμένος με το λαϊκό εκείνο ρεύμα της Βυζαντινής ζωγραφικής που καλλιεργήθηκε στις ακραίες επαρχίες της Αυτοκρατορίας, παράλληλα με το επίσημο, και που φέρνει φανερά επάνω του τα χαρακτηριστικά σημάδια της Ανατολής. 

   Ποια ήταν η επίδραση της Ανατολικής τέχνης, προ πάντων της Συριακής και της Περσικής, επάνω στη Βυζαντινή και σε τι ποσοστό χρωστάει ετούτη πάλι, τη διαμόρφωση της στην προγενέστερη Ελληνιστική, είναι ένα ξεχωριστό θέμα. 

   Εκείνο που ενδιαφέρει εδώ είναι ότι ο Παναγιώτης Ζωγράφος, ασυνείδητος φορέας της αισθαντικότητας αυτής, που κράτησε την ενότητα και τη συνοχή της όσο το επιτρέψανε οι μύριες αντιξοότητες της δουλειάς, έφτιαξε πραγματικά ένα έργο που, χωρίς να είναι μεγάλη ζωγραφική, γίνεται το ευαίσθητο μέτρο των στοιχείων που χαρακτηριστικά σημαδεύουν τη νεοελληνική τέχνη, και που, σ’ όλο το διάστημα της πρώτης ελεύθερης εκατονταετίας του έθνους, συγκεκριμένα ως τον Παρθένη, απουσιάζουν εντελώς σχεδόν από την παραγωγή των καλλιτεχνών μας.

   Δεν πρέπει να παραξενέψει κανέναν πως οι οπλαρχηγοί και οι άλλοι αγράμματοι παλιοί συναγωνιστές του ήρωα της Ρούμελης συγκινήθηκαν πολύ περισσότερο από τους ξένους διπλωμάτες, αντικρίζοντας πρώτη φορά τα έργα εκείνα. 
   Έτσι μόνο νιώθει κανένας πως μπόρεσε ένας σύγχρονος ποιητής μας, ο Σεφέρης, αντικρίζοντας από μακριά τη ζωγραφιά της πολιορκημένης Ακρόπολης, να πει χωρίς καμιά διάθεση παραδοξολογίας ότι τη χαίρεται σαν την ποδιά μιας βλαχοπούλας.

   Ο Παναγιώτης Ζωγράφος εδούλεψε με την αρρενωπή απλότητα των πολεμικών εγγράφων του '21, με την οικονομία και τη λυρική ένταση των δημοτικών μας τραγουδιών. Τα μυστικά του είναι καθαρά και αιώνια. Καταφέρνει να λυτρώνεται από την πραγματικότητα χωρίς να την αγνοεί ή να την προδίδει. 
   Δεν παραδοξολογεί κι όμως πάντα ξαφνιάζει ευχάριστα την όραση. 
   Ρυθμίζει τις σχέσεις των μορφών και των χρωμάτων σύμφωνα με τις επιταγές του πλαστικού του ενστίκτου. Ποτέ του δεν κινηγάει την ωραιολογία. 
   Ξεκινάει να πει το σωστό και το συγκεκριμένο και γι' αυτόν ακριβώς το λόγο λέει το ωραίο.

    Από μια άλλη άποψη όμως έρχεται πραγματικά κοντά μας σα μια μικρή κιβωτός του Γένους γεμάτη από τις απλές εκείνες και μεγάλες αρετές που, αφού άντεξαν στις θύελλες της Ιστορίας, δηλώνουν και πάλι την παρουσία τους στο πλάι μας. 
   Από τέτοιες βάσεις ξεκινώντας η τέχνη στον τόπο μας μπορεί να πάει μακριά.
   Ο άνθρωπος που υπάρχει μέσα στον Έλληνα κι ο Έλληνας που υπάρχει μέσα στον άνθρωπο δεν είναι πια φόβος να νοηθούν χωριστά. 
   Η έκφραση, που δοκιμάστηκε για αιώνες σ' αυτά τα χώματα, σ' αυτό το κλίμα, σ' αυτό το ύφος της γης, ταυτίζεται αρμονικά με την έκφραση που δοκιμάζεται σήμερα πάλι, στο ύφος του δικού μας αιώνα, από τον υπερεθνικό κι επαναστατημένο άνθρωπο. 
   Καμιά επανάσταση άλλωστε, ούτε στην τέχνη ούτε στη ζωή, δεν έχει περισσότερες ελπίδες επιτυχίας από κείνη που χρησιμοποιεί για ορμητήριο της την παράδοση. Και μιλώντας για τον Παναγιώτη Ζωγράφο ή το Στρατηγό Μακρυγιάννη, βέβαια, μιλούμε για την παράδοση. 

   Μιλούμε για τα "κινήματα της ψυχής" ενός λαού που είμαστε εμείς οι ίδιοι, για τις δυνατότητες δημιουργίας που έχουμε, ταπεινοί έστω και με χίλια εμπόδια μπροστά μας, όμως έτοιμοι να τα ξεπεράσουμε όπως τόσες άλλες φορές μέσα στην Ιστορία.

                                                       Οδυσσέας Ελύτης


Scholeio.com