Διογένης, Ρήσεις

. η φιλοσοφία δεν έχει σπίτι γιατί είναι τόσο μεγάλη που δεν χωράει 
      σε κανένα σπίτι και μπορεί να έχει σαν στέγη της μόνο τον ουρανό.
. η  Φιλαργυρία είναι η Μητρόπολη όλων των κακών
. τα χέρια στους φίλους πρέπει να τα απλώνουμε με τα δάχτυλα ανοιχτά
. τα αξιόλογα πράγματα μπορούν να αγοραστούν με ασήμαντα ποσά και το αντίθετο
. μεταξύ φίλων τα πάντα είναι κοινά

Τσαρούχης, Είπε...

Γιάννη Τσαρούχης

Μία κυρία του ζητούσε να ζωγραφίσει το πορτρέτο του γιου της. Μέσα στην ίδια αμοιβή ζητούσε κι ένα ναύτη. Ήταν πολύ φθηνά. “Όχι”, της είπε. “Με την τιμή αυτή δεν μπορώ να σας δώσω κι ένα ναύτη επιπλέον. Θα ζωγραφίσω το γιο σας όμως σαν ναύτη”.

Σαρτρ, Αν χάσεις την ψευδαίσθηση ότι είσαι αιώνιος... Ρήσεις της γνώσης και του χρόνου

Δεν έχει σημασία πόσο γρήγορα το φως ταξιδεύει… βρίσκει πάντοτε το σκοτάδι να 
είναι εκεί πρώτο…

Και όταν το φως ΛΑΜΠΕΙ , το σκοτάδι δεν κρύβετε, αλλά… Δια-λυεται…

Στην αληθινή ερώτηση… έρχεται η απάντηση…

Δεν είναι για το αγγείο το νερό… αλλά για εκείνον που είναι διψασμένος….

Δεν μπορείς να κυνηγήσεις δύο λαγούς...

Ο μαθητής είναι νέος, ανυπόμονος, βιάζεται....
  
Αν είναι δυνατόν από το Α 
να φτάσει στο Ω...    

Έχει γραφτεί σε μια σχολή πολεμικών τεχνών.  

Κοντεύει να τελειώσει η χρονιά αλλά εκείνος νιώθει ότι δεν μαθαίνει...

Η φύση των πραγμάτων

Δύο μοναχοί έπλεναν τις κούπες τους στο ποτάμι, 
όταν είδαν έναν σκορπιό 
να πνίγεται. 

Ο ένας μοναχός, αμέσως τον άρπαξε και τον άφησε δίπλα 
στην όχθη. 

Κατά την διάρκεια, ο σκορπιός 
τον τσίμπησε.

Καθώς συνέχισε να πλένει την κούπα του, ο σκορπιός και πάλι έπεσε στο νερό. 

Ο μοναχός και πάλι τον έσωσε, ενώ ο σκορπιός και πάλι τον τσίμπησε.

Κλιματική Αλλαγή, Ένα βολικό παραμύθι;

 Οι τρεις απάτες που θέλουν αλλάξουν τον κόσμο!!!

         Οι καιροί αλλάζουν… το βλέπουμε, το νιώθουμε στο πετσί μας. Και σίγουρα όχι προς το καλύτερο. Η ανθρωπότητα βιώνει μια τεράστια επίθεση απ΄’ όλες τις πλευρές και κάποιοι αγωνίζονται ενάντια σ’ αυτούς που την προκαλούν: τα συμφέροντα της παγκόσμιας ελίτ που ελέγχουν τα πάντα και τους πάντες -από κυβερνήσεις μέχρι και τα ΜΜΕ, από υπερσύχρονα όπλα υψηλής τεχνολογίας μέχρι και τα διάφορα ινστιτούτα που τα υποστηρίζουν, ΜΚΟ, εταιρείες τροφίμων, επικοινωνίας και… και.. και…

Μύηση, Βίωση Αληθινής Φύσης

Η Επικοινωνία με το Άγνωστο, το Υπερβατικό, η Προσέγγιση και η Βίωση της Θεότητας, η Είσοδος στον Χώρο της Πραγματικότητας, απαιτεί την προσωπική προσπάθεια του καθενός… 

Ακόμα κι αν χρησιμοποιούνται πρακτικές, τυπικά, τελετουργικά, όλα αυτά είχαν σκοπό να αφυπνίσουν τον άνθρωπο για 
να Ανυψωθεί Ως την Πραγματικότητα… 

Τίποτα δεν λειτουργεί μηχανιστικά. 
Οποτεδήποτε και οπουδήποτε επιχειρείται αυτό απλά δεν «λειτουργεί»…

Επομένως το μόνο πραγματικό τελετουργικό είναι η «προσωπική πραγμάτωση» όπως κι αν το αντιλαμβανόμαστε αυτό. Στην Αρχαία Ελλάδα υπήρχαν: 
-   Εξωτερικές δραστηριότητες, γιορτές, και τα Μικρά Μυστήρια, που προσανατολίζουν την ψυχοσωματική δράση μας. 
-   Εσωτερικές τελετές, τα Μεγάλα Μυστήρια, που διευθετούν την ψυχική διάθεσή μας.
-   Ανώτερα Μυστήρια που μας αποκαλύπτουν το αληθινό ον (που είμαστε), 
-   Μύηση στην Πνευματική Ενότητα, 
-   Υπέρτατη Μύηση που μας Ανυψώνει στη Θεότητα, το Τελευταίο Στάδιο αυτής της εσωτερικής εξέλιξης… της Ιερής Σιγής Ενώπιον του Άχρονου Θεού…
Το ότι υπήρχαν Πέντε Βαθμίδες Μύησης στην Αρχαιοελληνική Θρησκεία (που ανάγονται στην Ορφική Διδασκαλία…), στα Μυστήρια… αποδεικνύεται από την «διάρθρωση» της Ορφικής Διδασκαλίας, από τον «οργάνωση» της Διονυσιακής Λατρείας, από την «ιεράρχηση» των Μυστηρίων, ακόμα κι από την «καθιέρωση» αντίστοιχων ιερουργιών και δημοσίων και λαϊκών γιορτών…

Έμμεσα, για τις Πέντε Βαθμίδες Μύησης, γίνονται αναφορές στον Πλάτωνα, (ο οποίος συσχετίζει τα «μυστήρια» με την φιλοσοφική «ανέλιξη» και) που «μιλά» για την «λύσιν» της ψυχής από τα δεσμά του σώματος, για την ανέλιξη του νου στην σφαίρα του όντος (των ιδεών), για την Ανύψωση Ως το Είναι, και για την Ομοίωσιν με το Θεό (το «Τελείως Είναι», το Αγαθόν)…
Αλλά και στους άλλους φιλοσόφους βρίσκουμε τέτοιες αναφορές, πάντα έμμεσα, (αφού δεν επιτρεπόταν να «μιλάς» για τα «μυστήρια»)…

Ο Θέων ο Σμυρναίος (Θέων ο Πλατωνικός), φιλόσοφος στο τέλος του 1ου μ.Χ. αιώνα, που ασχολήθηκε ειδικά με τους πλατωνικούς διαλόγους, είναι αυτός που αναφέρεται με σαφήνεια στα πέντε στάδια βαθμίδες της Μύησης (αλλά και της προσωπικής φιλοσοφικής ανέλιξης).

α) καθαρμός, το προκαταρκτικό στάδιο,
β) κυρίως γνώση,
γ) εποπτεία -ανώτατος βαθμός μύησης,
δ) το στάδιο κατά το οποίο ο μύστης γίνεται «δαδούχος» -ιεροφάντης και έχει τη δύναμη της μεταλαμπάδευσης, μύησης άλλων,
ε ) ομοίωση προς το Θεό.
Σε όλους τους νεοπλατωνικούς φιλοσόφους γίνονται αναφορές στην αρχαία θρησκεία και στα στάδια μύησης…

Οι «Υποστάσεις» του Πλωτίνου (Εν, Νους, Ψυχή) σχετίζονται άμεσα με τους αρχαιοελληνικούς θεούς, τα κοσμικά πεδία και τις βαθμίδες μύησης…

Ο Ολυμπιόδωρος, νεοπλατωνικός φιλόσοφος, του 6ου αιώνα μ.Χ., που έγινε σχολάρχης της νεοπλατωνικής σχολής στην Αλεξάνδρεια, μετά τον Αμμώνιο και τον διάδοχο του Αμμώνιου τον Ευτόκιο, έγραψε σχόλια στον Πλάτωνα, κι αναφέρεται κι αυτός στις πέντε βαθμίδες μύησης…

Η Μύηση (από την αρχαιοελληνική ρίζα –μυ, που «παράγει» όλες τις μυστικές έννοιες), σημαίνει αυτό που με κλειστά χείλη, χωρίς φωνή, «μεταδίδεται», το «άρητο ρήμα», που δεν διασπά τα χείλη, αυτό που δεν προφέρεται, ούτε καν, ψιθυριστά 

Κατ’ επέκταση, είναι το «μυστικό», ο μυστικός θείος λόγος, ο ιερός λόγος που αναφέρεται στο Θεό, και στην θεϊκή πραγματικότητα… 
Αυτή ήταν η αρχική έννοια του «ιερού λόγου». της περί Θεού, και θείας πραγματικότητας αφήγησης, του «μύθου», της μυθολογίας…  Κι από ‘δω πηγάζει ακόμα κάθε έννοια μυστικισμού…
Η Μύηση στην Αρχαία Ελλάδα σημαίνει πολύ απλά την Αποκάλυψη, την Βίωση της Ενιαίας Θείας Φύσης που είμαστε όλοι, πέρα και πάνω από την ατομικότητα που είναι το «προσωπείο» με το οποίο δραστηριοποιούμαστε όλοι μας μέσα στους κόσμους.

Η ανθρώπινη συνείδηση που είναι στην πραγματικότητα η Φύση, αποτελεί ένα περιορισμό, ένα κέντρο επίγνωσης, αντίληψης. Ο άνθρωπος νοιώθει ότι βρίσκεται στο «κέντρο» και γύρω απλώνεται ο κόσμος, η δημιουργία, ο χώρος…

Για να μπορέσει ο άνθρωπος να ανυψωθεί ως την Αληθινή Φύση του πρέπει να ξεκινήσει από αυτό το «κέντρο», το κέντρο επίγνωσης, το κέντρο αντίληψης, το κέντρο δραστηριότητας… Η επιλογή του χώρου, του ιερού χώρου, που καθίσταται (εξ’ αιτίας της επιλογής του) κέντρο του κόσμου, είναι δευτερεύουσα. Το ίδιο είναι και η επιλογή του χρόνου, δευτερεύουσα.

Το ουσιαστικό στην Μύηση είναι η Ανύψωση πάνω από το «κέντρο» (του τόπου, του χρόνου, της αντίληψης) προς τον Ανοιχτό Χώρο της Φύσης, της Θεότητας.

Μύηση είναι η Βίωση της Αληθινής Φύσης μας, της Θεότητας.

Με άλλα λόγια η Μύηση, σαν Βίωμα του Υπερβατικού καταργεί όλα τα όρια, του τόπου, του χρόνου, της αντίληψης (της ατομικότητας) και μας οδηγεί στην Ενότητα του Παντός.
Γίνεται έτσι κατανοητό ότι ο ομφαλός της γης, ο ομφαλός του κόσμου, το κέντρο της δημιουργίας, της ύπαρξης είναι ο ίδιος ο άνθρωπος (ο κάθε άνθρωπος).
Ο ίδιος ο άνθρωπος (σαν πρόσωπο του Θεού, ντυμένο το προσωπείο της ατομικότητας) είναι η Πύλη προς το Άπειρο Θείο, την Αληθινή Φύση.
Γι’ αυτό και η λατρεία του κατ’ εξοχήν Θεού της Δημοκρατίας, του Διονύσου, γινόταν στο ύπαιθρο, και σε «τυχαία» μέρη. 
Κι οι αληθινοί οπαδοί του ήταν μοναχικοί ασκητές που βάδιζαν τον προσωπικό δρόμο τους προς τον Θεό. Ήταν οι «εξωτερικοί» λάτρες που μυούνταν στα Μυστήρια, ή συμμετείχαν στις Γιορτές του Θεού, και στους κώμους.

Ο τελικός σκοπός όλων των μυητικών δοκιμασιών, των γιορτών, των τελετών, των μυστηρίων, της Μεγάλης Μύησης, της Ομοίωσης με τον Θεό, είναι η ανύψωση του ανθρώπου, εκεί όπου καταργείται η δημιουργία, ο χρόνος, η Ανύψωση στο Άχρονο, στην Αιωνιότητα…
Ακόμα και οι μύθοι των ηρώων, που διηγούνταν οι αρχαίοι έλληνες στα παιδιά τους, είχαν τον ίδιο σκοπό. Η Μυητική Δοκιμασία του Θησέα για να φτάσει στην Αθήνα περνώντας από τους κακοποιούς στον σημερινό δρόμο Κορίνθου-Αθηνών… 

η μυητική δοκιμασία του μετά στον Λαβύρινθο της Κρήτης για να καταστεί ικανός για την «θυσία του ταύρου»… 
η αναζήτηση από τον Ηρακλή των χρυσών μήλων στον κήπο των Εσπερίδων… 
η αναζήτηση του χρυσόμαλλου δέρατος από τον Ιάσονα στην Κολχίδα… 
η επιστροφή του Οδυσσέα στην Ιθάκη μετά από τόσες περιπέτειες… όλες οι διηγήσεις ανήκουν στον ίδιο μυητικό-μυθολογικό κύκλο… 

Αυτό που προσπαθεί να βρει ο «ήρωας» είναι «Αυτό» που προσπαθεί να βρει ο ασκητής στο κέντρο της ύπαρξής του, το Υπερβατικό, το Άχρονο…
Μιλάμε για μια δοκιμασία περάσματος από την ανθρώπινη φύση (του «προσωπείου») στην Θεία Φύση του Θεού, από την γη (τον τόπο και τον χρόνο) στο Άχρονο, στην Αιωνιότητα, από τον «θάνατο» στη γη, στη Ζωή στον Ουρανό… μία δοκιμασία που, και δύσκολη είναι, και γεμάτη κινδύνους…

Η Αληθινή Μύηση στην Αρχαία Ελλάδα της Δημοκρατίας είχε την σημασία της υπέρβασης της ανθρώπινης φύσης, της Βίωσης της Θεϊκής Αληθινής Φύσης μας.
Αυτό, ήταν μια εσωτερική διαδικασία, όπως δίδασκε ο Ορφέας κι οι Ορφικοί, είναι Αυθεντικό Βίωμα του Άχρονου, της Θεότητας, πέρα από σύμβολα, τυπικά, και «προλήψεις».
Ασφαλώς, για όσους δεν μπορούσαν να ανυψωθούν ως το Φως της Πραγματικότητας, υπήρχε η «θεολογία», η «μεταφυσική», (η φιλοσοφία), τα μυστήρια, οι τελετές, οι γιορτές.
Ο Ορφισμός απλωνόταν έτσι από το προσωπικό βίωμα της Θεότητας, μέχρι την συμμετοχή σε δημόσιες τελετές ή λαϊκές γιορτές… 
Στα πλαίσια όμως του Ορφισμού (όπως επικράτησε από την εποχή των Πεισιστρατιδών και μετά, στα χρόνια της Δημοκρατίας), όλα είχαν «μεταμορφωθεί» κι είχαν λάβει «ορφικό» νόημα. Ακόμα κι οι διονυσιακές γιορτές της ωμοφαγίας, είχαν αλλάξει…

Ο Χώρος στη «φιλοσοφική σκέψη» (είτε στον εμπειρικό στοχασμό, είτε στην «μεθοδική» ερμηνεία της πραγματικότητας), από την αρχαιότητα, γινόταν αντιληπτός σαν «οντότητα που περιέχει», σαν ένα πραγματικό φυσικό πλαίσιο, εντός του οποίου υπάρχουν τα πράγματα… Ο Χώρος με άλλα λόγια, είναι Αυθυπόστατος, Απόλυτος, Άμορφος, και «Οντολογικά» Πρότερος των πάντων…
Έτσι ο Χώρος έχει Φυσική Ύπαρξη και αποτελεί από μόνος του μία οντότητα (ανεξάρτητα από το αν υπάρχουν ή όχι τα «πράγματα»). Με αυτή την έννοια ταυτίζεται με την Φύση, την Φύση που θα γεννήσει τα πάντα, θα τα περιέχει… ενώ τα «πράγματα» (καταστάσεις και οντότητες) αναδύονται από την Φύση, ολοκληρώνονται στην Φύση, και καταλύονται γινόμενα έτσι ένα με την Φύση…

Στην καθαρά φιλοσοφική (αφηρημένη) έννοιά του ο Χώρος ταυτίζεται με την Κενότητα, που δεν είναι η «κενότητα του τίποτα», αλλά το πλαίσιο εντός του οποίου αναδύεται το υπάρχον. Έτσι, με αυτή ην έννοια, ο Χώρος ταυτίζεται με το Αρχέγονο «Χάος», την Πρώτη Αρχή, και στην «Θεογονία» του Ησίοδου, και στην «Ορφική Θεογονία». 

Αυτό το «Χάος», που θα «προσδιορισθεί» αργότερα σαν Απεριόριστο Αχανές, Άχρονο, Χωρίς Ιδιότητες, θα ταυτιστεί με τον «Θεό» της αρχαίας ελληνικής θρησκείας, και των «Ορφικών» ιδιαίτερα…

Από την στιγμή όμως που ο άνθρωπος στρέφεται από τον Χώρο στα αντικείμενα, για να προσδιορίσει την θέση τους και την σχέση τους με άλλα αντικείμενα, η «έννοα του χώρου» αλλάζει, ο χώρος γίνεται μετρήσιμος και μπορεί να περιγραφεί από ένα σύστημα γεωμετρικών συντεταγμένων. 

Έτσι, γεννιέται στην Αρχαία Ελλάδα (στην αρχαιοελληνική σέψη) ο «γεωμετρικός χώρος», η γεωμετρία…
Έτσι, λοιπόν, πλάι στην έννοια του Απόλυτου Χώρου, του θεωρητικού, του νοητού, του «μυστικιστικού», που κατάγεται από την αρχαία σκέψη που «ταυτίζει» τον Χώρο με την Φύση, το Θεό, εισάγεται στους κλασσικούς χρόνους η δεύτερη έννοια του χώρου, του χώρου που αντιλαμβάνεται και μετρά ο άνθρωπος προσδιορίζοντας την θέση και την σχέση των αντικειμένων μεταξύ τους, ο γεωμετρικός χώρος… 

Αυτό που θέλουμε να πούμε είναι πως, και οι δύο έννοιες του Χώρου (και του χώρου) έχουν αρχαιοελληνική καταγωγή… Στην συνέχεια θα καταλάβουμε, γιατί επιμένουμε σε αυτό…
Για τους Αρχαίους Έλληνες (και την αρχαιοελληνική σκέψη) ο Χώρος (η Φύση, ο Θεός) είναι Ενιαίος, και η μόνη Πραγματική Ιδιότητά του είναι η Κενότητα (η Άγνωστη Κενότητα που «Περιέχει» Εν Δυνάμει τα πάντα, κι από την Οποία Αναδύονται τα πάντα…)… Εντός του «Ενιαίου Χώρου» «συμβαίνουν» όλα…

Στον σχετικό περιορισμένο γεωμετρικό χώρο (της ανθρώπινης αντίληψης) το αρχαίο χάσμα (η απόσταση των πραγμάτων μεταξύ τους) νοείται σαν «κενό», σαν φυσική οντότητα… 

Όταν ο Παρμενίδης έλεγε ότι το «κενό» δεν είναι φυσική οντότητα, δεν υπάρχει, κι ότι όλα ανήκουν στον Ενιαίο Χώρο του Όντος αναφερόταν στον Απόλυτο Φυσικό Χώρο που τα «περιέχει» όλα… 

Αντίθετα, όσοι υποστήριζαν την ύπαρξη του «κενού», σαν φυσικής οντότητας, αναφερόταν στον ανθρώπινο μετρήσιμο γεωμετρικό χώρο (δηλαδή σε μία ανθρώπινη νοητική κατασκευή, «περιγραφή» του χώρου που αντιλαμβανόμαστε)… 

Με άλλα λόγια οι αρχαίοι φιλόσοφοι ούτε «σύγχυση» (των εννοιών) έκαναν, ούτε «διαφωνούσαν» μεταξύ τους, απλά αναφέρονταν σε «διαφορετικά» πράγματα.. 

Μόνο, μερικοί «αμόρφωτοι» σύγχρονοι «σοφοί» και «ερμηνευτές», ανακαλύπτουν σύγχυση και διαφωνίες (στην αρχαιοελληνική σκέψη), εκεί που δεν υπάρχουν…
Στα νεότερα χρόνια, ο Νεύτων, υιοθέτησε την πρώτη έννοια (αρχαιοελληνικής 
καταγωγής) του «απόλυτου» χώρου («απαλλαγμένη» από τα «μυστικιστικά» της στοιχεία, και περιορισμένη μόνο στον υλικό φυσικό χώρο), για να ερμηνεύσει την πραγματικότητα… κι ως ένα σημείο την περιγράφει επαρκώς…

Ο Αϊνστάιν στην θεωρία του της σχετικότητας, υιοθέτησε την δεύτερη έννοια (αρχαιοελληνικής καταγωγής) του «σχετικού χώρου»… Και οι δύο, και ο Νεύτωνας και ο Αϊνστάιν έχουν (εν μέρει) δίκιο…

Ειδικότερα για τον Αϊνστάιν, ο χώρος ορίζεται, υποστασιοποιείται, κι έχει έννοια, από την θέση και την διάταξη των αντικειμένων. Προφανώς, πρόκειται εδώ για μία καθαρά μαθηματική έννοια του χώρου που μπορεί να έχει επιστημονική και πρακτική σημασία, αλλά αναφέρεται σε ένα κλειστό σύστημα αντίληψης του ανθρώπου (της συνηθισμένης σχετικής συνείδησής του), δεν είναι η «απόλυτη αλήθεια»…

Για την Φιλοσοφία όμως, «υπάρχουν», πολλά, περισσότερα, πράγματα από όσα αντιλαμβάνεται η (συνηθισμένη) ανθρώπινη σκέψη… Το βασικό ερώτημα για την Φιλοσοφία, είναι «Που», Πως», «Γιατί», αναδύθηκαν τα αντικείμενα… «Τι» είναι τα αντικείμενα, και «Ποια» Σχέση έχουν με την «Πηγή» τους…

Αυτό το «Απροσδιόριστο» και «μη-μετρήσιμο» «Που», είναι ο «Αρχαίος Φιλοσοφικός Χώρος», που ταυτίζεται με το «Χάος», την Φύση, τον Θεό… 

Η επιστήμη δεν μπορεί και δεν έχει τίποτα να πει γι Αυτόν τον «Χώρο»… Η επιστήμη μπορεί να χρησιμοποιεί τα «μέτρα» της και να «μετρήσει» την πραγματικότητα και τα αντικείμενα, μόνο όταν αντιμετωπίζει συγκεκριμένα αντικείμενα… Κι αυτό που «δομεί», είναι, πάντα, μία νοητική σύλληψη, μία κατασκευή, μία περιγραφή… δεν είναι η Πραγματικότητα, ούτε η «απόλυτη αλήθεια»…


Scholeio.com

Μπρεχτ, Αν οι καρχαρίες ήταν άνθρωποι

Αν οι καρχαρίες ήταν άνθρωποι, ρώτησε τον κ. Κ. η κορούλα της σπιτονοικοκυράς του, θα φέρονταν τότε πιο καλά στα μικρά ψαράκια;

Σίγουρα, αποκρίθηκε εκείνος. 

Αν οι καρχαρίες ήταν άνθρωποι, 
θα έκτιζαν για τα μικρά ψαράκια 
στη θάλασσα τεράστια κλουβιά και 
θα έβαζαν μέσα τροφές διάφορες, τόσο φυτά όσο και ζώα. 

Θα φρόντιζαν τα κλουβιά να 'χουν πάντα καθαρό νερό και γενικά θα
 ήταν εφοδιασμένα με διάφορες εγκαταστάσεις υγιεινής.

Όταν, παραδείγματος χάρη, ένα ψαράκι τραυμάτιζε το πτερύγιο του, οι καρχαρίες θα του έβαζαν αμέσως έναν επίδεσμο μην τυχόν και πεθάνει και το χάσουν πριν την ώρα του.

Συνείδηση, η "Σιωπή της Ύπαρξης"

Η Συνείδηση -Consciousness- είναι σαν Καθαρή Αντίληψη,

χωρίς περιεχόμενο, 

χωρίς περιορισμούς, 

χωρίς ιδιότητες, 

πέρα από τον χρόνο και το χώρο, είναι η «Σιωπή της ύπαρξης».

Είναι η Αίσθηση του κενού, 

του τίποτα, 

η Συνείδηση είναι η Δυνατότητα Αντίληψης, το Συμβάν της Αντίληψης, το Αποτέλεσμα της Αντίληψης, Ανεξάρτητα από «περιεχόμενο». 

Υπάρχει «Συνείδηση χωρίς περιεχόμενο»; 

   Σαν Βιωματική εμπειρία (μέσα από την «μυστική διαδικασία») Ναι, Υπάρχει! 

   Είναι η «Συνείδηση της Κενότητας», που προσδιορίζεται, μέσα σε όλες τις θρησκείες, σαν η Υπέρτατη Κατάσταση του Όντος, η Βίωση της Απόλυτης Πραγματικότητας, η Υπέρτατη Φώτιση, η Θέωση.

   Όταν όμως ο αφώτιστος νους ορίζει την Συνείδηση σαν «συνείδηση του κάτι»  (όταν εξαρτά το φαινόμενο της Συνείδησης από το «περιεχόμενο» και μόνο), τότε η έννοια της Συνείδησης που αντιλαμβάνεται αποκλείει εξ’ αρχής την περίπτωση να υπάρχει Συνείδηση που δεν είναι «συνείδηση του κάτι». 

  Σ' αυτό το σημείο "συμβαίνει" όμως  ένα «λογικό σφάλμα». Ο αφώτιστος νους ταυτίζει την Πραγματικότητα με την αντίληψή του (νομίζει ότι η αντίληψή του είναι η Πραγματικότητα). 

   Αλλά όλες οι περιορισμένες αντιλήψεις (του αφώτιστου νου) δεν αφορούν την Φυσική Συνείδηση, (την Συνείδηση σαν Γεγονός και Εμπειρία, την Πραγματικότητα, Αυτό που Συμβαίνει στην πραγματικότητα).

Αφορούν μόνο την αφώτιστη συνείδηση (στην παρούσα κατάστασή της), τον αφώτιστο νου, και την περιορισμένη αντίληψη που έχει ο αφώτιστος νους για την Συνείδηση. 

   Με άλλα λόγια το Πρόβλημα της Συνείδησης, τί «Είναι η Συνείδηση», δεν είναι ένα Πρόβλημα της Πραγματικότητας (ένα πραγματικό πρόβλημα), αλλά μόνο ένα πρόβλημα που εγείρεται μέσα στον αφώτιστο νου,  εξ’ αιτίας ακριβώς της μη διαφώτισής του, ένα πρόβλημα των δικών του περιορισμένων αντιληπτικών δυνατοτήτων…

   Η Συνείδηση λοιπόν είναι η Συνείδηση σαν Καθαρή Αντίληψη, χωρίς περιεχόμενο, χωρίς περιορισμούς, χωρίς ιδιότητες, πέρα από τον χρόνο και το χώρο, η «Σιωπή της ύπαρξης».

Η Δευτερογενής Συνείδηση

   Από την άλλη μεριά η Συνείδηση μπορεί να έχει περιεχόμενο, να είναι «συνείδηση του κάτι».  Αυτή είναι η Δευτερογενής Συνείδηση και είναι διαφορετική από την Καθαρή Συνείδηση για την οποία μιλήσαμε προηγουμένως, είναι η «Συγκεκριμένη Συνείδηση». 

   Αυτή η «Συγκεκριμένη Συνείδηση» (ή Δευτερογενής Συνείδηση) είναι Αληθινή;  Τι ιδιότητες έχει;  Είναι η Αληθινή Ύπαρξή μας;

   Κατ’ αρχήν η Συγκεκριμένη Συνείδηση, η "συνείδηση του κάτι"  προϋποθέτει την Πρωταρχική Συνείδηση (που Είναι Απεριόριστη) για να «υπάρξει». 

   Δεύτερον δεν Ταυτίζεται μαζί Της,  και οντολογικά και λειτουργικά, αφού είναι περιορισμένη.  

   Τρίτον είναι «συγκεκριμένη». Η "Συνείδηση του κάτι" δεν είναι ένα «πράγμα», ένα «σταθερό αντικείμενο», μία ουσία, αλλά μάλλον ένα «Ρεύμα Συνείδησης» που συγκρατείται σε μία πορεία, που ανανεώνεται και διαρκεί και εξελίσσεται. 

   Αυτή η Δευτερογενής Συνείδηση, το «Ρεύμα Συνείδησης» Stream of Consciousness  είναι η Σχετική Ύπαρξη από την Οποία προκύπτουν όλοι οι εσωτερικοί και εξωτερικοί κόσμοι.

   Στην Εσωτερική Παράδοση το «Ρεύμα Συνείδησης» Δημιουργεί το Κοσμικό Πνεύμα (Spirit) που σε μία Προοδευτική Εξέλιξη Διαφοροποιείται σε Υποκείμενο-Αντικείμενο, δημιουργώντας τον Αντικειμενικό Πνευματικό Κόσμο, μεταβαίνοντας από την «Αρχική Ενότητα του Υποκειμένου» στην «Οντολογική Ενότητα όλων των όντων» του Πνευματικού κόσμου. 

  Στην Οντολογική Ενότητα, δηλαδή,  μέσα στην πολλαπλότητα των «φαινομένων»… στην «φαινομενική πολλαπλότητα». 

   Το ατομικό πνεύμα (spirit), είναι ο πραγματικός οντολογικός πυρήνας του όντος μέσα στην δημιουργία… 

   Από το «Ρεύμα Συνείδησης», που εκδηλώνεται σε πιο σύνθετες καταστάσεις (κατώτερα πεδία) δημιουργείται:

   Ο Κόσμος του Νου "Mind" και τα όντα εκδηλώνονται σε αυτό το πεδίο με το νου (mind)

   Ο Κόσμος της Ψυχής "Soul" και τα όντα εκδηλώνονται σε αυτό το πεδίο με την ψυχή (soul)   και τέλος 

   Ο Κόσμος της Ενέργειας-ύλης "Energy-Matter" και τα όντα εκδηλώνονται εδώ με ένα υλικό φορέα (body).

   Αυτό το «Ρεύμα Συνείδησης», που είναι «Ένα», και «Ένα μέσα στα πολλά», και η «Βαθύτερη Ουσία κάθε ύπαρξης»,  είναι η Πραγματική Ουσία μας, το Υπόβαθρο της «παρούσας συνείδησής» μας.

   Το πνεύμα, που πηγάζει από το Παγκόσμιο Πνεύμα,  είναι το «Κοσμικό Ασυνείδητό» μας.  Ο νους, που πηγάζει από τον Παγκόσμιο Νου, είναι το «συλλογικό ασυνείδητό» μας. Η ψυχή, που πηγάζει από την Παγκόσμια Ψυχή, είναι το «ατομικό ασυνείδητό» μας. Όλα αυτά λειτουργούν σαν «εσωτερικές διαστάσεις», «ασυνείδητες διαστάσεις», της «παρούσας συνείδησης».

Παρούσα Συνείδηση

   Τι είναι η «παρούσα συνείδηση»;    Καθώς το «Ρεύμα Συνείδησης» -Stream of Consciousness- που ενοικεί σε ένα ατομικό πνεύμα, σε ένα ατομικό νου, σε μία ατομική ψυχή, «συνδέεται» με το σώμα (την ύλη) δημιουργείται (εξ’ αιτίας ακριβώς της «σύνδεσης»), μία πνευματοϋλική ψυχή, μία «υλική ψυχή» που είναι ακριβώς η «παρούσα συνείδησή» μας που εκδηλώνεται μέσα στον εγκέφαλο και το νευρικό σύστημα.

Αυτή η «παρούσα συνείδηση» επειδή ακριβώς είναι αποτέλεσμα της σύνδεσης της Αόρατης Οντότητας με το υλικό σώμα δεν είναι κάτι σταθερό (και διαλύεται με τον θάνατο). 

Αυτή όμως ή «υλική ψυχή» δεν είναι η αληθινή ψυχή (η αληθινή ψυχή είναι κάτι διαφορετικό και εκδηλώνεται όπως είπαμε σαν «ατομικό ασυνείδητο»). Ούτε εξ’ άλλου η «παρούσα συνείδηση» (η «υλική ψυχή») μπορεί να θεωρηθεί σαν αποτέλεσμα της εγκεφαλικής (νευρικής) δραστηριότητας… 

Εδώ συμβαίνουν ένα σωρό παρεξηγήσεις επειδή ακριβώς συγχέονται λειτουργίες και όροι… Στην πραγματικότητα υπάρχει μια «αθάνατη ψυχή» (η αληθινή ψυχή), μία «θνητή ψυχή» (το αποτέλεσμα της «σύνδεσης» της Αόρατης Οντότητας με το σώμα), μία «εγκεφαλική δραστηριότητα»… 

Έτσι η «παρούσα συνείδηση» μπορεί να «ερμηνεύσει» την ύπαρξή της σαν «αθάνατη ψυχή», σαν «θνητή ψυχή», σαν «εγκεφαλική δραστηριότητα». Όλες οι απόψεις μπορούν να υποστηριχθούν και να δικαιολογηθούν…

Εξέλιξη της Συνείδησης

             The Evolution of the Consciousness

   Η συνηθισμένη εγρήγορση βασίζεται και λειτουργεί σύμφωνα με προσωπικά δεδομένα (νοητικά εντυπώματα που προέρχονται από την κοινωνικοποίηση του προσώπου, από συνήθειες, προσωπικές επιλογές, κλπ…). 

   Αυτό δεν είναι Εγρήγορση,  Awareness, Αληθινή Επίγνωση, αλλά μία ενστικτώδης αντίδραση αντίληψης, και τακτοποίησης των αντιληπτικών δεδομένων (βάσει των αποθηκευμένων αντιληπτικών δεδομένων), ένας «μισο-συνειδητός ύπνος». 

   Η Αληθινή Εγρήγορση Pure Awareness, η Αληθινή Επίγνωση, λειτουργεί σε «μηδενική βάση», με πρόσληψη και αντίληψη όλων των δεδομένων, χωρίς «προκαταλήψεις», χωρίς «κριτική», ανοιχτή σε όλα τα «ενδεχόμενα». 

   Με αυτή την έννοια η Εγρήγορση ταυτίζεται με την έννοια της Προσοχής, της Πλήρους Εγρήγορσης Mind fullness σε αυτό που συμβαίνει Εδώ, Τώρα, όχι μόνο σε επιφανειακό επίπεδο (υλικών αντικειμένων, γεγονότων, καταστάσεων) αλλά και σε βαθύτερο επίπεδο (απωθημένες σκέψεις, εντυπώματα, κλπ…).

Διαφώτιση

   Enlightenment -Ψυχικό επίπεδο, ατομικό ασυνείδητο. Η αντίληψη αυτού που συμβαίνει Εδώ, Τώρα, είναι όχι μία στατική κατάσταση, αλλά μία ροή ζωής. Σε αυτή την Ροή, σιγά-σιγά απομακρύνονται όλα τα ασήμαντα, περιορισμένα, περιστατικά, κι ό,τι Αποκαλύπτεται είναι η Ίδια η Ροή της Συνείδησης. 
    Κι έτσι η Αληθινή Εγρήγορση Οδηγεί στην Διαφώτιση Enlightenment, στον Καθαρισμό της Συνείδησης, στην Διαύγεια και στην Πλήρη Ηρέμηση.

Αφύπνιση 

Awakening - νοητικό επίπεδο (συλλογικό ασυνείδητο).

Η «Διαδικασία» της Διαφώτισης (που δεν είναι διαδικασία αλλά ξεπέρασμα όλων των διαδικασιών) Οδηγεί προοδευτικά και χωρίς προσπάθεια ή επιδίωξη στην Πλήρη Αφύπνιση, μία Κατάσταση Συνείδησης όπου Αντιλαμβανόμαστε ότι Είμαστε ο Θεατής όλων αυτών που συμβαίνουν…

Απελευθέρωση 

   Cosmic Consiousness – πνευματικό επίπεδο (Κοσμικό Ασυνείδητο)
Όλη αυτή η «Διαδικασία» (η Πνευματική Εξέλιξη) που ξεκινά από την Αληθινή Εγρήγορση Pureawareness σε ψυχοσωματικό επίπεδο, Διαπλατύνεται με την Διαφώτιση σε ψυχικό επίπεδο, κι Ολοκληρώνεται στην Πλήρη Αφύπνιση σε νοητικό επίπεδο, Οδηγεί Τελικά στην Παγκόσμια Συνείδηση Cosmic Consciousness.

Διαλογισμός

   Meditation  Η Πνευματική Εξέλιξη που περιγράψαμε είναι αυτό που ονομάζουμε Διαλογισμό.   Στην πραγματικότητα ο Διαλογισμός μόνο καταχρηστικά χαρακτηρίζεται σαν «διαδικασία»  γιατί είναι ακριβώς το αντίθετο μίας διαδικασίας, είναι επιβράδυνση του συνειδησιακού ρεύματος, καθάρισμα, και ηρέμηση, είναι το τέλος όλων των διαδικασιών.

  Στην πραγματικότητα, η Πνευματική Εξέλιξη 

Evolution of the Consciousness,  

ο Διαλογισμός Meditation, η Εγρήγορση Awareness, η Διαφώτιση Enlightenment, η Αφύπνιση Awakening, είναι έννοιες αλληλοεπικαλυπτόμενες και στην πραγματικότητα υποδηλώνουν την Αφυπνισμένη Ροή Ζωής, κι όχι μία διαδικασία, μία τεχνική, μία δραστηριότητα εντός του χρόνου και του χώρου… 

   Η Αφυπνισμένη Συνείδηση Υπερβαίνει την υλική ύπαρξη, μολονότι την «περιλαμβάνει» μέσα της… Η Αληθινή Πραγμάτωση, η Αφύπνιση, Αποκαλύπτει Τελικά την Αληθινή Ουσία μας. Η Αληθινή Ουσία, η  ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ  -COSMIC CONSCIOUSNESS-  που Βλέπει, Είναι η Καθαρή Λειτουργία της Αντίληψης χωρίς «περιεχόμενο». Είναι… δεν εξελίσσεται. Είναι Ελεύθερη εξ’ αρχής… δεν απελευθερώνεται. 

Είναι Πλήρως Συνειδητή σε ό,τι συμβαίνει, όταν υπερβαίνονται όλες οι διαδικασίες… δεν «αφυπνίζεται μέσω μίας διαδικασίας»…

Scholeio.com

Η ανώτατη αλήθεια

Ο Αυτοκράτορας είναι αφοσιωμένος Βουδιστής... 

Μια χρονιά κάλεσε έναν φημισμένο Δάσκαλο Ζεν 
στο παλάτι του, θα τον φιλοξενούσε 
όσο ήθελε εκείνος....
  
Οι απορίες του σχετικά με 
την εξέλιξη του στο Ζεν 
ήταν αρκετές.

Είχε λοιπόν αρκετές ερωτήσεις να του θέσει σχετικά με τον Βουδισμό.

Θα περάσει...

Ο νεαρός έχει ακούσει πολλά για την ανατολική φιλοσοφία.  Τον γοητεύει... 

Αρχίζει να το ψάχνει το θέμα.  Προμηθεύεται βιβλία...  Διαβάζει...  Ερευνά...  

Γράφεται σε μια σχολή Γιόγκα... 
Μαθαίνει για το ζεν,  τη συγκέντρωση,  το διαλογισμό....

Πέρασαν δυο-τρεις μήνες... Μια μέρα αποφασίζει 
να ζητήσει βοήθεια από το δάσκαλο....  

"Δάσκαλε", του λέει, "ξέρεις πόσο  σε σέβομαι, με πόση προσοχή ακούω και εφαρμόζω αυτά που 
μας διδάσκεις...  αλλά, νομίζω ότι έχω πρόβλημα 
και πρέπει να στο πω..."  

Παίρνει μια ανάσα...

"Δάσκαλε θέλω να σ' ενημερώσω ότι ο διαλογισμός μου είναι απαίσιος!  Μου αποσπάται συνέχεια η προσοχή, τα πόδια μου πονάνε και συχνά με παίρνει ο ύπνος!  
Είναι απαίσιος!»

Το φεγγάρι δεν κλέβεται

Ένας δάσκαλος Ζεν ζούσε 
μια απλή ζωή σε μια καλύβα, στους πρόποδες ενός βουνού. 

Ένα βράδυ, καθώς ήταν έξω από την καλύβα, ένας κλέφτης μπήκε μέσα αλλά είδε ότι δεν υπήρχε τίποτα εκεί για να κλέψει. 

Εκείνη τη στιγμή γύρισε ο δάσκαλος και τον είδε.

   - «Ήρθες από μακριά για να με επισκεφτείς» του είπε «και δεν είναι σωστό να φύγεις με άδεια χέρια. Σε παρακαλώ, πάρε τα ρούχα μου ως δώρο».

Επίκτητος, Η Ζωή Είναι Γιορτή, Παιχνίδι, Θεατρικό Έργο, Αθλητικός Αγώνας

Ένα Εγχειρίδιο Καλής Ζωής
από τον Επίκτητο

Συλλογίσου ότι είσαι ηθοποιός σε έργο, που ο Σκηνοθέτης 'θέλει".  

Αν θέλει το έργο να είναι σύντομο, είναι σύντομο...  

Αν θέλει μακροσκελές, είναι μακροσκελές.  

   Αν θέλει να παίξεις το ρόλο του ζητιάνου, θυμήσου να παίξεις ακόμα και αυτό το ρόλο ευφυώς· 

το ίδιο αν σε θέλει κουτσό, άρχοντα ή ιδιώτη. 

Γιατί αυτή είναι η δουλειά σου, να παίξεις καλά το πρόσωπο που σου δόθηκε.  Αλλά η επιλογή του ρόλου ανήκει σε Άλλον.

   Γνώριζε ότι το κυριότερο της ευσέβειας προς τους θεούς είναι αυτό: να έχεις ορθές περί αυτών αντιλήψεις, δηλαδή ότι υπάρχουν και διοικούν όλα, τα πάντα, σωστά και δίκαια, και να έχεις θέσει τον εαυτό σου να τους υπακούει και να δέχεσαι ό,τι γίνεται, και να το ακολουθείς εθελοντικά, με την πίστη ότι εκπληρώνεται από την ανώτατη ευφυΐα. 

   Γιατί αν ενεργείς με αυτό τον τρόπο, δεν θα κατηγορήσεις ποτέ τους θεούς, ούτε θα τους δώσεις λάθος γιατί σε εγκατέλειψαν. Αλλά αυτό το αποτέλεσμα δεν μπορεί να εξασφαλιστεί με άλλον τρόπο από τον να αποσύρεις την ιδέα του καλού και του κακού από τα πράγματα τα οποία δεν είναι υπό τον έλεγχο σου, και να την εφαρμόσεις σε αυτά που είναι υπό τον έλεγχο σου και μόνο σε αυτά. (...)

Δεν είσαι ούτε απόκτημα, ούτε λόγος.

Αυτοί οι λόγοι είναι παρά-λογοι: 

“εγώ είμαι πλουσιότερος από εσένα, άρα εγώ είμαι καλύτερος από εσένα”, “εγώ είμαι πιο μορφωμένος από εσένα, άρα εγώ είμαι καλύτερος από εσένα”. 

Αυτοί είναι περισσότερο λογικοί: 

“εγώ είμαι πλουσιότερος από εσένα, άρα τα δικά μου αποκτήματα είναι καλύτερα από τα δικά σου”, “εγώ είμαι πιο μορφωμένος από εσένα, άρα ο δικός μου λόγος είναι καλύτερος από τον δικό σου”. 

   Είναι χρήσιμο να ξέρουμε ότι δεν είναι εύκολο για έναν άνθρωπο να αποκτήσει σταθερή γνώμη, εκτός αν καθημερινά λέει και ακούει τις ίδιες αρχές, και ταυτόχρονα τις εφαρμόζει στην καθημερινή ζωή του.

   Αυτοί των οποίων τα σώματα είναι σε καλή κατάσταση μπορούν να αντέξουν τη ζέστη και το κρύο· ομοίως αυτοί των οποίων οι ψυχές είναι σε καλή κατάσταση μπορούν να αντέξουν το θυμό, τη λύπη, και την χαρά, και κάθε άλλο συναίσθημα.

Η ζωή σαν μια γιορτή

   Ενθαρρύνει να σκεφτούμε τη ζωή μας σαν γιορτή, κανονισμένη προς όφελός μας από τον Θεό, σαν κάτι που πρέπει να ζούμε με χαρά και να μη λυγίζουμε από τις δυσκολίες, αλλά να βλέπουμε την μεγαλύτερη εικόνα.

Η ζωή σαν παιχνίδι

   Ενθαρρύνει τους μαθητές του να εκτιμήσουν τα εξωτερικά πράγματα που είναι αδιάφορα (ούτε καλά, ούτε κακά). Το τι μετράει είναι το πώς παίζουμε το παιχνίδι. Όπως και όταν κάποιοι παίζουν μπάλα δε σκέφτονται αν η μπάλα είναι καλή ή κακή, θέλουν απλά να την πετάξουν και να την πιάσουν. Με τα παιχνίδια συζητά και περί της αυτοκτονίας. Λέει δηλαδή, αν δεν αντέχεις την ζωή μπορείς να παραιτηθείς, όπως αν δε σου άρεσε ένα παιχνίδι θα το σταματούσες. Να είσαι σαν τα παιδιά που λένε “δε θα παίξω άλλο” και φεύγουν όταν δεν απολαμβάνουν το παιχνίδι. Έτσι να κάνεις κι εσύ και αν μείνεις τελικά, να σταματήσεις να γκρινιάζεις. Όποιος βρίσκει την ζωή αβάσταχτη είναι ελεύθερος να παραιτηθεί, αλλά να το σκεφτεί καλά πριν αφήσει τον ρόλο του. Οι Στωικοί ποτέ δε θα την βρουν αβάσταχτη και δε θα παραπονεθούν σε κανέναν – Θεό ή άνθρωπο.

Η ζωή σαν ύφανση

   Ό,τι υλικό μας δίνεται πρέπει να το χρησιμοποιήσουμε σωστά και όσο καλύτερα μπορούμε. (όπως αυτοί που φτιάχνουν τις πλέξεις, κλπ)

Η ζωή σαν θεατρικό έργο

   Ο ρόλος που παίζουμε στην ζωή κανονίζει και ποιες πράξεις είναι κατάλληλες για μας. Πρέπει να δεχόμαστε την μοίρα μας, όποια κι αν είναι, αφού δεν επιλέγουμε τον ρόλο μας. Να θυμάσαι ότι είσαι ένας ηθοποιός του οποίου ο χαρακτήρας έχει αποφασιστεί από τον συγγραφέα – είτε είναι μικρός, είτε είναι μεγάλος. ‘Ο,τι κι αν θέλει να είσαι, παίξε τον ρόλο που σου δόθηκε όσο καλύτερα μπορείς. Είναι δουλειά σου να κάνεις το καλύτερο που μπορείς, αλλά είναι δουλειά άλλου να επιλέξει τι ρόλο θα παίζεις.

Η ζωή σαν ένας αθλητικός αγώνας

   Όπως οι αθλητές πρέπει να προετοιμάζονται για να μπουν στην αρένα, έτσι και οι Στωικοί προετοιμάζονται για την φιλοσοφική ζωή μέσων της ηθικής που διδάσκονται. Η εκπαίδευση για τη Στωική ζωή είναι όπως η εκπαίδευση του αθλητή, δύσκολη, απαιτητική και δυσάρεστη. Πρέπει να τα έχουμε σκεφτεί όλα αυτά που χρειάζονται για να προετοιμαστεί κάποιος για κάτι, ώστε να μη φανούμε μετά χαζοί, αν δεν έχουμε υπολογίσει σωστά. Πρέπει να εκπαιδευόμαστε συνεχώς και να είμαστε έτοιμοι για όλα όσα μπορεί να συναντήσουμε μπροστά μας, ο αγώνας είναι εδώ κάθε στιγμή.

Η ζωή σαν στρατιωτική θητεία

   Η μεταφορά αυτή επιστρέφει στην Στωική ιδέα ότι το σύμπαν κυβερνάται από τον Θεό και είτε μας αρέσει είτε όχι, είμαστε όλοι στην υπηρεσία του. Η ζωή είναι σαν την υπηρεσία του στρατιώτη, καθένας είναι υπεύθυνος για κάτι. Αν δεν το κάνεις, ο στρατηγός σου θα παραπονεθεί και θα φέρεις και όλους τους υπόλοιπους σε δυσμενή θέση όλο τον στρατό με το λάθος σου. Αν ο καθένας έκανε ό,τι ήθελε δε θα υπήρχε στρατιώτης να κρατά σκοπιά ή να πολεμήσει. Έτσι είναι και στην ζωή του κάθε ανθρώπου είναι μια εκστρατεία. Είναι για σένα να παίξεις τον ρόλο του στρατιώτη, να κάνεις τα πάντα για να ευχαριστήσεις τον Στρατηγό.

   Συμβουλές για το πώς πρέπει να ζούμε δίνει ο Επίκτητος  στο Εγχειρίδιον.   Λέγεται Εγχειρίδιον γιατί όλα τα άτομα που θέλουν να ζήσουν όπως πρέπει, πρέπει να το έχουν πάντα μαζί τους εύκαιρο.  Είναι ένα βιβλίο συνεχούς και απαραίτητης χρήσης, όπως το σπαθί (που συχνά αναφέρεται με αυτή την λέξη και φαίνεται η παρομοίωση να έχει παρθεί από εκεί) για έναν στρατιώτη.

Κάποια πράγματα τα εξουσιάζουμε και άλλα όχι, λέει ο Επίκτητος, και πρέπει να μάθουμε την διαφορά. 

Αυτά που εξουσιάζουμε είναι η γνώμη μας, η διάθεσή μας, η επιθυμία να απολαύσουμε, η προσπάθεια να αποφύγουμε, με άλλα λόγια όσα είναι δική μας ενέργεια. Δεν εξουσιάζουμε το σώμα, τη περιουσία, τις δόξες, τα αξιώματα, με μια λέξη όσα δεν είναι δικής μας ενέργειας.

   Υπάρχει μόνο ένας τρόπος να είμαστε ευτυχισμένοι κι αυτός είναι να σταματήσουμε να ασχολούμαστε με πράγματα πέρα από τον έλεγχό μας.

   Την επιθυμία κατάργησέ την τελείως γιατί αν επιθυμείς κάτι που δεν είναι της εξουσίας σου θα αποτύχεις.
Αν θες η γυναίκα σου, τα παιδιά σου και οι φίλοι σου να ζουν αιωνίως, είσαι ηλίθιος. Θέλεις δηλαδή να εξουσιάζεις εκείνα που δεν είναι της δικής σου εξουσίας. 

   Δεν πειράζουν τους ανθρώπους τα πράγματα, αλλά οι γνώμες που σχηματίζουν για τα πράγματα.   Αν αλλάξουμε τις εντυπώσεις μας, θα αλλάξουν και τα συναισθήματά μας. Σε αυτό το αξίωμα βασίστηκε και η γνωστική ψυχοθεραπεία του Albert Ellis.

Η πραγματική διαδικασία αυτοβελτίωσης είναι αρχικά ζήτημα, του συνειδητά να επιβραδύνεις τη διαδικασία των σκέψεών σου ώστε να επιτρέψεις την αντανάκλαση όσων συμβαίνουν. Μοιάζει κάπως με τα φίλτρα που λέμε στην ψυχοθεραπεία, ανάμεσα στην σκέψη και τη δράση.  Δηλαδή λέει:

“Εντύπωση, περίμενέ με λίγο. Άσε να δω τι είσαι και τι συμβολίζεις, άσε να σε τεστάρω”. 

   Το να έχω μία εντύπωση σημαίνει να έχω επίγνωση για κάτι στον κόσμο.
Οπότε αν κάποιος σε έχει θυμώσει γνώριζε ότι είναι η δική σου σκέψη που σε θυμώνει (αυτό μοιάζει με το τι λέει και ο Δαλάι Λάμα σε σχέση με τον θυμό). 

   Οπότε πριν αντιδράσεις μην αφήσεις τις εντυπώσεις σου να σε παρασύρουν.  Γιατί αν πάρεις λίγο χρόνο θα δεις ότι είναι πιο εύκολο να ελέγξεις τον εαυτό σου.  Ο θυμός καταστρέφει την ικανότητά μας να λογικευτούμε και να πάρουμε καλές αποφάσεις για αυτό πρέπει να του φερόμαστε με φροντίδα, αλλά και αποφασιστικότητα. 

   Ο Επίκτητος λέει ότι κάθε πράγμα έχει 2 χερούλια, ένα από το οποίο μπορείς να το σηκώσεις κι ένα από το οποίο είναι ασήκωτο. 

   Κάθε πράγμα δηλαδή έχει 2 όψεις, μία υποφερτή και μία όχι! Ο θυμός μοιάζει άχρηστος για κάθε γεγονός στην ζωή μας. Μας εμποδίζει από το να διαχειριστούμε την κατάσταση που ουσιαστικά τον προκάλεσε. Είναι εργαλείο παραλογισμού.

Η βάση της φιλοσοφίας είναι η αυτογνωσία. 

   Η φιλοσοφία είναι τρόπος ζωής, διδάσκει ο Επίκτητος, και όχι απλά θεωρία. Για εκείνον όλα τα εξωτερικά γεγονότα κανονίζονται από τη μοίρα, επομένως δεν μπορούμε να τα ελέγξουμε. Πρέπει να τα δεχόμαστε ήρεμα, χωρίς πάθη. 

   Ωστόσο είμαστε υπεύθυνοι για τις ενέργειές μας. Προσπαθώντας να ελέγξουμε τα ανεξέλεγκτα αρχίζουμε να υποφέρουμε. Αν και ο όρος ειμαρμένη που χρησιμοποιεί παραπέμπει στην έννοια του πεπρωμένου και της μοίρας, δεν πρέπει να συγχέεται με την μοιρολατρία. 

   Στην περίπτωση της ειμαρμένης μπορούμε να επιλέγουμε παρόλο που όλες οι δυνατότητες στις οποίες ένα γεγονός ενδέχεται να εξελιχθεί είναι ήδη δεδομένες. 

   Το ποια όμως από τις προκαθορισμένες δυνατότητες θα επιλέξουμε ανήκει στη δική μας δικαιοδοσία. Γι’ αυτό προκειμένου να προβούμε στις σωστές επιλογές θα πρέπει να έχουμε μελετήσει την φύση, ώστε γνωρίζοντας τις δυνατότητες των γεγονότων να επιλέξουμε αυτές που θα μας κάνουν ευτυχισμένους. 

   Για να πετύχουμε τη γαλήνη, την απάθεια, πρέπει να σταματήσουμε να ασχολούμαστε με χαζές ανησυχίες, προσπάθειες να ελέγξουμε τους άλλους, γιατί θα οδηγούμαστε συνεχώς σε αγωνία και άγχος. 

   Αντίθετα, θα πρεπε να δίνουμε την ενέργειά μας στο να προσπαθούμε να αυτοβελτιωθούμε  και να κάνουμε το καθήκον μας και να ζούμε με τιμή, προσπαθώντας να δεχτούμε όσο πιο ήρεμα γίνεται τις προκλήσεις που εμφανίζονται μπροστά μας.

Η απάθεια, δηλαδή η αταραξία της ψυχής είναι προϋπόθεση της αρετής και της ευτυχίας. Η αγωνία μας για την ζωή είναι από τα πολλά πάθη μας. Το πάθος είναι μια αφύσικη κίνηση της ψυχής, μια ορμή πλεονάζουσα, που μας παρασύρει σε επικίνδυνες για την ηθική ισορροπία και την ευτυχία μας, αντιδράσεις. Πρέπει λοιπόν να βγάλουμε από την ψυχή μας κάθε είδους πάθος για να κατακτήσουμε την αρετή και να γίνουμε ευτυχισμένοι.

   Τα συναισθήματα πένθους, οίκτου και στοργής είναι γνωστές ενοχλήσεις της ψυχής. Η θλίψη είναι το πιο επιθετικό, και ο Επίκτητος θεωρούσε το να πενθούμε ή να θλιβόμαστε πράξη κάκιστη. Είναι σα να πηγαίνουμε ενάντια στην θέληση του Θεού, έλεγε.

   Όταν συναντούμε εμπόδια, ποτέ να μην κατηγορούμε τους άλλους αλλά μόνο τον εαυτό μας, δηλαδή τις γνώμες μας. 

   Ο απαίδευτος κατηγορεί τους άλλους για τα δικά του ατυχήματα, εκείνος που άρχισε να εκπαιδεύεται τον εαυτό του και ο πεπαιδευμένος ούτε τον εαυτό του.

   Η αρρώστια είναι εμπόδιο για το σώμα, όχι όμως και για την ελεύθερη κρίση. 
Αν κουτσαθείς αυτό είναι εμπόδιο για το πόδι, όχι όμως για την ελευθερία της κρίσης.

   Της περιουσίας καθενός μέτρο είναι το σώμα του. Για το σώμα μόνο ό,τι έχεις ανάγκη να παίρνεις (πχ ρούχα, τροφή). 

   Μιας και περάσεις το μέτρο δεν υπάρχει πια όριο. Ηθική προστυχιά η υπερβολική ενασχόληση με το σώμα, να τρως υπερβολικά, να πίνεις υπερβολικά και τέτοια. 
Η προσοχή πρέπει να είναι στο πνεύμα. Τα σώματά μας δε μας ανήκουν στην πραγματικότητα, αφού δεν μπορούμε πάντα να αποφασίσουμε τι θα τους συμβεί.

   Μη λες πώς πρέπει να τρώνε αλλά αλλά τρώγε όπως πρέπει. Θυμήσου ο Σωκράτης τόσο είχε βγάλει από την ζωή του την επίδειξη που άνθρωποι έρχονταν και του ζητούσαν να τους συστήσει σε φιλοσόφους κι εκείνος τους έστελνε, τόσο δεν τον πείραζε να τον παραβλέπουν. Μην καυχιέσαι για ό,τι κάνεις.

   Προσδιόρισε για τον εαυτό σου έναν χαρακτήρα κι έναν τρόπο ζωής που θα τον κρατήσεις ανάλλαχτο και μόνος όταν είσαι και με άλλους.
Του απαίδευτου κατάσταση και χαρακτήρας: ποτέ δεν περιμένει ωφέλεια ή βλάβη από τον εαυτό του, αλλά απ’ έξω. 

   Του φιλόσοφου κατάσταση και χαρακτήρας: κάθε ωφέλεια ή βλάβη από τον εαυτό του την περιμένει.

   Έλεγε πως η ελευθερία και η σκλαβιά δεν είναι παρά ονόματα για την αρετή και την κακία και οι δύο εξαρτώνται από τη βούληση. Κανένας του οποίου η βούληση είναι ελεύθερη, δεν είναι δούλος. 

   Εδώ θυμίζει λίγο αυτό που έλεγε ο Φρανκλ ότι μπορείς να διαλέξεις πως θα συμπεριφερθείς σε κάθε κατάσταση. Όπως και ο Επίκτητος ήταν δούλος, έτσι και ο Φρανκλ ήταν κρατούμενος σε στρατόπεδα συγκέντρωσης.

   Εστιάζει πολύ στην ελευθερία. Ένα αληθινά ελεύθερο άτομο δεν είναι ελεύθερο μόνο από χρέη, αλλά και από τις ενοχλήσεις που προκαλούνται προσπαθώντας να πείσουν τους άλλους ή να τους αλλάξουν. 
Δυσκολευόμαστε πάρα πολύ να αντέξουμε την κριτική, ειδικά όταν δε δίνεται με καλό τρόπο. 
Ο Επίκτητος ρωτάει:   “Αν κάποιος έδινε το σώμα σου σε κάποιον που γνώριζε τυχαία στον δρόμο θα θύμωνες πολύ. Και δεν ντρέπεσαι να δίνεις ο ίδιος το μυαλό σου, να αφήνεις να σε επηρεάζει όποιος τύχει να σου επιτεθεί λεκτικά;”

   Η ουσία του θεού είναι η καλοσύνη, έχουμε όλα τα καλά που θα μπορούσαν να μας δοθούν.

   Δεν ήταν υπέρ του γάμου και των παιδιών. Ο γάμος μπορεί να ήταν καλός σε μια κοινωνία σοφών ανδρών, αλλά με την επικρατούσα κατάσταση που είναι σα να βρίσκεσαι σε μάχη διαρκώς, μάλλον θα αποσπάσει τον φιλόσοφο από την υπηρεσία του Θεού. 

   Ο γάμος θα μας βγάλει τις χειρότερές μας πλευρές, έλεγε ο Επίκτητος. Πίστευε πολύ στην φιλία, αλλά δεν πίστευε με τίποτα ότι μπορούν δύο σύζυγοι να είναι φίλοι. Ο γάμος, έλεγε, είναι μια τρομερή διάσπαση από την καλή ζωή. 
Το να ασχολείσαι καθημερινά με μικροπράγματα και με το να ασχολείσαι με τι κάνει το παιδί σου (αν έφαγε ή όχι) αν είναι άρρωστος ο άντρας σου κλπ είναι σκέτη αγγαρεία. 

   Η συνεχής συναισθηματική προσοχή που απαιτείται από τους συζύγους συνεχώς είναι μεγάλο βάρος. Οι σοφοί δεν πρέπει να ανησυχούν και να ασχολούνται με τις ασήμαντες λεπτομέρειες της οικογενειακής ζωής. Στη μόνη περίπτωση που ήταν υπέρ του γάμου ήταν μεταξύ 2 φιλοσόφων, όπως στην περίπτωση του Κράτη και της Ιππαρχίας (Κυνικών φιλοσόφων) που ζούσαν λιτά, χωρίς σπίτι ή υπάρχοντα, ζώντας στους δρόμους, χωρίς να αναλώνονται σε τσακωμούς για το ποιος θα πλύνει τα πιάτα.
___________________________________


   * Επίκτητος (50 – 138 μ.Χ.)  Έλληνας στωϊκός φιλόσοφος που γεννήθηκε στην Ιεράπολη της της Φρυγίας.  Ήταν δούλος και ζούσε στη Ρώμη, αλλά κάποια στιγμή κατάφερε – δεν ξέρουμε πώς- να ζει ελεύθερος.  

   Έγινε φιλόσοφος και διώχθηκε από τη Ρώμη εξαιτίας σχετικού διατάγματος του Δομιτιανού.  Πήγε μετά στη Νικόπολη της Ηπείρου, όπου ίδρυσε φιλοσοφική σχολή. 

   Μεταξύ των μαθητών του συγκαταλέγεται ο ιστορικός Φλάβιος Αρριανός, ο πραγματικός καταγραφέας των φιλοσοφικών του απόψεων, καθώς ο ίδιος δεν άφησε κανένα σύγγραμμα (όπως και ο Σωκράτης!). Ήταν ανάπηρος από το ένα πόδι, δεν ξέρουμε όμως πώς ακριβώς το έπαθε, κάποιοι λένε ότι έτσι γεννήθηκε, άλλοι ότι του το έσπασε σκόπιμα ο κύριός του.

   Υπήρξε ένας από τους πιο κύριους φιλοσόφους της Νέας Στοάς μαζί με τον Σενέκα και τον Μάρκο Αυρήλιο.  Ο ίδιος αναγνώριζε ότι η καθημερινή ζωή είναι γεμάτη δυσκολίες διαφόρων βαθμών και για αυτό ανάλωσε τη ζωή του σκιαγραφώντας το μοναδικό μονοπάτι προς την ευτυχία, την ολοκλήρωση και την ηρεμία, άσχετα από ποιες τυχαίνει να είναι οι ιδιαίτερες περιστάσεις κάποιου.

   Τα κύρια σημεία που εστιάζει ο Επίκτητος είναι η ακεραιότητα, η αυτοδιαχείριση και η προσωπική ελευθερία, την οποία προωθεί με το να ζητάει στους μαθητές του την λεπτομερή εξέταση δύο κεντρικών ιδεών,  την προαίρεση, ελεύθερη εκλογή στάσης ζωής και τη σωστή χρήση των εντυπώσεων.

   Ο Επίκτητος ανέπτυξε ένα φιλοσοφικό σύστημα που θεμελίωνε σε βάσεις από την ηθική του Σενέκα και το οποίο ήταν κυρίως ένα είδος θρησκευτικής διδασκαλίας που έμοιαζε πολύ με τον χριστιανισμό.
Επίκεντρο της φιλοσοφίας του Επίκτητου είναι ο άνθρωπος και η εκπαιδευτική αγωγή του με έμφαση στην ηθική. 

   Η εκπαίδευση για τον φιλόσοφο είναι το μέσο με το οποίο μπορεί να κατοχυρώσει ο άνθρωπος την ελευθερία του. Μέσω της άσκησης της φιλοσοφίας ο άνθρωπος μπορεί να διακρίνει τα πράγματα που βρίσκονται υπό την εξουσία του από εκείνα που δεν βρίσκονται υπό την εξουσία του.
Κατά τον Επίκτητο, η έννοια της ευδαιμονίας εδράζεται στη γνώση των «εφ’ ημίν» (στα οποία υπάγονται οι προσωπικές μας πράξεις, οι σκέψεις κλπ.) και των «ουκ εφ’ ημίν» (στα οποία υπάγονται ο πλούτος, η δόξα κλπ.).

   Στο ξεκίνημά του από νεαρή ηλικία ο Επίκτητος έδειξε ανώτερο πνευματικό ταλέντο, παρακολουθώντας μαθήματα Στωικισμού στην Ρώμη από τον ξακουστό φιλόσοφο, Γάιο Μουσώνιο Ρούφο. Σε σύντομο χρονικό διάστημα ωστόσο έγινε ο πιο φημισμένος μαθητής του, αποκτώντας σταδιακά την ελευθερία του.

Ο Επίκτητος έφυγε από τη Ρώμη το 94 μ.Χ. (ήδη πασίγνωστος ως δάσκαλος), όταν ο αυτοκράτορας Δομιτιανός απειλούμενος από την αυξανόμενη «φιλοδημοκρατική» επιρροή των φιλοσόφων, τους εξόρισε. 

   Τότε επιλέγει να περάσει το υπόλοιπο της ζωής εξόριστος στην Νικόπολη της Ηπείρου, ζώντας σεμνά σε μία μικρή καλύβα πάμπτωχος χωρίς το παραμικρό έσοδο, με πλήρη περιφρόνηση προς τα υλικά αγαθά, μόνος και ασκητικός, αποφεύγοντας κάθε ενδιαφέρον για φήμη, περιουσία και δύναμη.

Εκεί ιδρύει την φιλοσοφική του σχολή διδάσκοντας στο πολυπληθές ακροατήριό του για το πως να ζήσει κανείς με μεγαλύτερη αξιοπρέπεια και ηρεμία.

   Η συμπεριφορά του ήταν εκείνη του ανοιχτόκαρδου, ταπεινού δασκάλου που παρότρυνε τους μαθητές του να μάθουν να ζουν σοφά, παίρνοντας τη ζωή τους στα σοβαρά και ο ίδιος ήταν το καλύτερο παράδειγμα για αυτούς, εφόσον «ζούσε το λόγο του», δηλαδή πραγμάτωνε αυτά που έλεγε.
   Ο Επίκτητος πίστευε ότι ο κύριος σκοπός της φιλοσοφίας είναι να βοηθήσει τους κοινούς ανθρώπους να ανταπεξέλθουν αποτελεσματικά στις προκλήσεις της καθημερινής ζωής και να αντιμετωπίσουν τις αναπόφευκτες σοβαρές απώλειες, τις απογοητεύσεις και τις λύπες της ζωής.

   Για τον Επίκτητο, η ευτυχισμένη ζωή και η ζωή της αρετής είναι συνώνυμες. Η ευτυχία και η προσωπική ολοκλήρωση είναι οι φυσικές συνέπειες του να κάνεις το σωστό. Αντίθετα από πολλούς φιλοσόφους της εποχής του, ο Επίκτητος ενδιαφερόταν λιγότερο να καταλάβει τον κόσμο, από το να καθορίσει τα συγκεκριμένα βήματα που πρέπει να κάνει για την επιδίωξη της ηθικής υπεροχής. 

   Μέρος της μεγαλοφυΐας του είναι η έμφασή του για ηθική πρόοδο υπεράνω της επιδίωξης για ηθική τελειότητα. Με μία οξεία αντίληψη του πόσο εύκολα εμείς οι άνθρωποι εκτρεπόμαστε από το να ζούμε με βάση τις ανώτερες αρχές μας, μας προτρέπει να θεωρήσουμε τη φιλοσοφική ζωή σαν προοδευτικά βήματα, τα οποία πλησιάζουν σταδιακά προς τα αγαπημένα μας προσωπικά ιδανικά. 

   Η ιδέα του Επίκτητου σχετικά με την «καλή ζωή» δεν είναι θέμα του να ακολουθήσουμε «έναν οδηγό αγοράς», τυφλές εντολές, αλλά να εναρμονίσουμε τις πράξεις μας με τη φύση. 

   Ο σκοπός δεν είναι να κάνουμε καλές πράξεις για να κερδίσουμε την εύνοια των θεών ή το θαυμασμό των άλλων, αλλά να επιτύχουμε την εσωτερική γαλήνη και κατ’ αυτό τον τρόπο τη διαρκή προσωπική ελευθερία. Η καλοσύνη είναι μία επιχείρηση ίσων ευκαιριών, διαθέσιμη στον καθένα την κάθε στιγμή: φτωχό ή πλούσιο, μορφωμένο ή απλοϊκό άνθρωπο. Δεν είναι η αποκλειστική δικαιοδοσία των «επαγγελματιών» του πνεύματος, όπως μοναχών ή αγίων. 

   Ο Επίκτητος προώθησε μία αντίληψη της αρετής που ήταν απλή, συνηθισμένη και καθημερινή στην έκφρασή της. Αντί των ασυνήθιστων ξεχωριστών επιδείξεων καλοσύνης, ήταν υπέρ μιας ζωής που να τη ζει κανείς σταθερά, σύμφωνα με τη Θεία θέληση. 

Η συνταγή του Επίκτητου για τη καλή ζωή επικεντρωνόταν σε τρία θέματα:

    - Να γίνεις κύριος των επιθυμιών σου 

    -  Να εκτελείς τα καθήκοντά σου και 

    -  Να μάθεις να σκέπτεσαι καθαρά για τον εαυτό σου και για τις σχέσεις
        σου με την ευρύτερη ανθρώπινη κοινωνία.

Για το ρόλο του σαν δάσκαλος ο Επίκτητος αναφέρει αντίστοιχα ότι: 

«Θέλει να κάνει τους μαθητές του, όχι μόνο ελεύθερους, γαλήνιους και ευτυχισμένους αλλά και ατάραχους μπροστά στα εμπόδια, την καταπίεση και τον καταναγκασμό». 

   Συνεπώς ο ίδιος αναγνώριζε ότι η καθημερινή ζωή είναι γεμάτη δυσκολίες διαφόρων βαθμών. Ανάλωσε τη ζωή του σκιαγραφώντας το μοναδικό μονοπάτι προς την ευτυχία, την ολοκλήρωση και την ηρεμία, άσχετα από ποιες τυχαίνει να είναι οι ιδιαίτερες περιστάσεις κάποιου. 

   Τα διδάγματα του, όταν απελευθερωθούν από τα αρχαία πολιτιστικά στολίδια τους έχουν μιαν ανεξήγητα σύγχρονη εφαρμογή. Κατά διαστήματα, η φιλοσοφία του μοιάζει με την καλύτερη εκδοχή της σύγχρονης ψυχολογίας. 

   Η σκέψη του θεωρήθηκε ως μία από τις κεντρικές ρίζες της σύγχρονης ψυχολογίας της αυτοδιαχείρισης, καθώς η θεραπεία δεν απαιτεί πάντα την αντιμετώπιση τόσο των φυσιολογικών ζητημάτων όσο των ψυχολογικών, δίνοντας έτσι τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα. 

Ας δούμε κάποιες από τις συμβουλές του προς αυτήν την κατεύθυνση:

«Για οτιδήποτε μας συμβαίνει να θυμόμαστε να στραφούμε στον εαυτό μας και να αναρωτηθούμε πόση δύναμη έχουμε για να το αντιμετωπίσουμε».

   Είναι σημαντικό να μπορούμε βλέπουμε την θετική πλευρά των πραγμάτων, η αρνητική προοπτική δεν είναι πάντα ούτε απαραίτητη, ούτε και η καλύτερη λύση: Όμως τι γίνεται αν (μερικά πράγματα ή άνθρωποι που έχασα) είναι απαραίτητα σε μένα;   

«Μην τοποθετούμε τα συναισθήματά μας πάνω τους και τότε δεν είναι. Μην πούμε στον εαυτό μας ότι μας είναι αναγκαία και τότε δεν θα είναι». 

Ας αποφύγουμε να μιλάμε με αυτό τον τρόπο: 

«Πόσο άτυχος είμαι που μου συνέβη αυτό». 

Αλλά καλύτερα ας πούμε   

«Πόσο τυχερός είμαι, γιατί παρόλο που μου συνέβη αυτό, συνεχίζω να ζω ήρεμος, αφού δεν έχω συντριβεί από το παρόν, ή δεν τρομάζω για το μέλλον», 

ή ακόμη 

«Αυτό δεν είναι κακοτυχία, αλλά το γεγονός ότι το υπομένω με καλή διάθεση είναι μεγάλη τύχη». 

   Μπορούμε να μιμηθούμε το Σωκράτη που αντί να μοιρολογεί όταν βρισκόταν στην φυλακή έγραφε ύμνους.

   Κάθε δυνατή επιθυμία μας μπορεί να είναι καταπιεστική καθώς ο πόθος μας για αυτήν μπορεί να μας εξουσιάσει και να μας παραπλανήσει, γι’ αυτό ο Επίκτητος παρατηρεί πως:

«Η ελευθερία δεν επιτυγχάνεται από την ικανοποίηση της επιθυμίας αλλά από την εκμηδένισή της».

Μπορούμε να διασκεδάζουμε με τα προβλήματά μας: 

"Πρόκειται να πεθάνω αλλά μήπως και οι άλλοι θα ζήσουν για πάντα;"

   Είναι λάθος να αφήνουμε να ριζώνουν στο νου μας αρνητικές σκέψεις και εικόνες γιατί : Αν κεντρίζει τη φαντασία μας ένα πράγμα που δεν μπορούμε να ελέγξουμε, ας το αντιμετωπίσουμε με την νόησή μας, ας τη νικήσουμε, μην την αφήσουμε να δυναμώσει ή να φτάσει στο επόμενο σκαλοπάτι που είναι το να ζωγραφίζει (στο νου μας) τις εικόνες που αυτή θέλει (η φαντασίωση). 

   Ας προσπαθήσουμε να αποσπαστούμε από τις θλιβερές σκέψεις μας και να σκεφτούμε κάτι άλλο, εξασκώντας τον νου μας. 

   Τελικά ίσως ο Επίκτητος ενδιαφερόταν περισσότερο για την θεραπεία του εαυτού μας παρά για τις αφηρημένες θεωρίες του Εγώ. 

   Η ηθική του είναι μία ηθική ατομικής απελευθέρωσης από τα ψυχολογικά δεσμά, γι’ αυτό και η διδασκαλία του Επίκτητου είναι τόσο παραδοσιακή όσο και εξίσου σύγχρονη.
__________________

Βιβλιογραφία: 

Επίκτητος «Η Τέχνη του Ζην»
Επίκτητος – Ζωή & Στωικισμός, Τζέησον Ξενάκης, εκδόσεις Νεφέλη 1983
Επίκτητος «Άπαντα», εκδόσεις Κάκτος 1994
Επίκτητος «Διατριβές», εκδόσεις Ζήτρος 1997
Επίκτητος «Εγχειρίδιο» εκδόσεις Ενάλιος 

Scholeio.com

Επίκτητος, Μην αγκυροβολείς το πλοίο με μία μόνο άγκυρα, ούτε να εξαρτάς τη ζωή σου από μία μόνο ελπίδα

Είναι αδύνατο για έναν άνθρωπο να μάθει αυτά που νομίζει ότι ήδη ξέρει.

Φρόντιζε να τιμωρείς τα ελαττώματα σου, για να μην τιμωρείσαι από αυτά.

Όρισε στον εαυτό σου ένα χαρακτήρα και έναν τρόπο ζωής που θα τον κρατάς είτε 

είσαι μόνος σου είτε με άλλους.